AB ve Kanada okyanus araştırmaları için ortak plan açıkladı

Avrupa Birliği ve Kanada, okyanus araştırmalarına yönelik ortak bir girişim başlattı. İki taraf, planı New York'ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda duyurdu. Açıklamada diğer ülkelere de okyanustaki şamandıralar, ölçüm sistemleri ve araştırma gemilerinden oluşan küresel ağa katkı çağrısı yapıldı. Bu katkılar mali destek şeklinde olabileceği gibi teknoloji veya bilgi paylaşımıyla da sağlanabilir.

AB bu girişim için 100 milyon euro, Kanada ise 82 milyon dolar (yaklaşık 72 milyon euro) ayırdı. Hollanda Başbakanı Rob Jetten, yeni ölçüm sistemlerine 27 milyon euro yatırım yapma sözü verdi. Şu ana kadar otuz kadar ülke de girişime katıldığını bildirdi.

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, New York'taki tanıtımda yaptığı açıklamada "Okyanus gözlemleri hayat kurtarmaya yardımcı oluyor" dedi. Ancak von der Leyen, ölçümlerin para eksikliği nedeniyle büyük baskı altında olduğunu belirtti.

Ölçüm ağı az sayıda finansöre bağımlı

Von der Leyen ve Kanada Başbakanı Mark Carney, ölçüm ağının hâlâ çok az sayıda finansöre bağımlı olduğunu söyledi. Bu nedenle ağın "finansal ve jeopolitik aksaklıklara" karşı daha hassas olduğunu vurguladılar.

Duyuru, ABD'nin bilim dünyasından giderek uzaklaştığı bir döneme denk geliyor. Trump'ın yeniden başkan olmasının ardından üniversitelerle çatışma arayan yönetim, bilimsel kurumlarda büyük çaplı bütçe kesintilerine gitti. Bazı kurumların tamamen kapanma riski bile bulunuyor.

Atlantik Okyanusu'ndaki geniş bir ölçüm cihazları ağı da kesintiler sonrası ortadan kalkma tehlikesiyle karşılaşmıştı. İklim araştırmacıları dünya çapında bu verilere bağımlı. ABD Senatosu sonunda bu kesintiyi engelledi.

ABD, dünyanın en gelişmiş ölçüm ağlarına sahip ve her zaman en büyük finansörlerden biri oldu. Hollanda Deniz Araştırmaları Enstitüsü'nde (NIOZ) görevli oşinograf Sjoerd Groeskamp'a göre, "ABD şu anda Atlantik Okyanusu akıntısını ölçtüğümüz hatların yaklaşık yüzde 65'ini işletiyor."

Araştırmacılar 2028 sonrası için endişeli

Hollandalı okyanus araştırmacıları Avrupa-Kanada girişimini olumlu karşılıyor, ancak bunun bir an önce somut sonuç vermesini umuyor. NU.nl'ye konuşan araştırmacılar, Atlantik Okyanusu'ndaki araştırmalar için yakında para kalmayacağını söylüyor. Bu araştırmaların büyük bölümü ABD'den finanse ediliyordu.

Örneğin Atlantik Meridyonel Devrilme Dolaşımı'nın (AMOC) izlenmesi için 2028 sonrasında henüz bir finansman öngörülmüyor. Sıcak suyun bu "taşıma bandı" durabilir ve Hollanda ile Karayip bölgesinin iklimi üzerinde büyük etkisi olabilir.

Araştırmacılar yılda iki kez bir gemiyle şamandıralara ve diğer ölçüm cihazlarına giderek okyanus sıcaklığı, tuzluluk ve akıntılara ilişkin veri topluyor. Groeskamp'a göre bu veriler deniz seviyesi yükselmesi, iklim değişikliği ve okyanusun ne kadar ısı ve CO2 emdiği konusunda önemli bilgiler sağlıyor. "Bu ölçümler olmadan toplumun karşı karşıya olduğu büyük soruları yanıtlayamayız" diyor.

NIOZ'da okyanus araştırmacısı olan Femke de Jong da denizde ölçüm yapıyor. De Jong, bu ölçümlerin şu anda daha çok, öneri yazan birkaç araştırmacı sayesinde geçici fonlara bağlı olduğunu belirtiyor.

De Jong, "Her şeyin bantla bir arada tutulduğunu söylemek istemem, ama para olmadığı için ekipmanı altı yıldır yeniden kullanıyorum" diyor.

Bunun sonucu olarak ölçümler durabilir. Uzun ölçüm serileri bilim insanlarına okyanustaki değişimleri anlama imkânı veriyor; bu serilerde boşluklar oluşursa kolayca telafi edilemiyor.

Araştırmacılar bu nedenle Hollanda'nın bu katkının yanı sıra, hava istasyonlarında olduğu gibi yapısal finansman sağlamasını umuyor. Groeskamp'a göre ölçüm cihazlarının Hollanda'ya ait kısmını ayakta tutmak için yılda yaklaşık 1 milyon euro gerekiyor.