AB yeni üye ülkeler için 15 yıllık deneme süresi öneriyor

Avrupa Birliği'ne yeni ülkelerin katılması konusu Brüksel'de uzun yıllar gündeme getirilemeyen bir başlıktı. Son katılım 2013'te Hırvatistan'ın üyeliğiyle gerçekleşti. Yeni üyelerin özellikle maliyet oluşturacağı endişesi ve istikrarlarına ilişkin soru işaretleri bu konunun sürekli ertelenmesine yol açtı. Ancak Ukrayna savaşı ve Donald Trump'ın yeniden seçilmesiyle birlikte genişleme yeniden destek kazandı.

Genişlemeden sorumlu AB Komiseri Marta Kos, konuya ilişkin yaptığı açıklamada daha büyük bir Birliğin uluslararası alanda daha fazla siyasi ve ekonomik ağırlık sağladığını belirtti. Birlikte hareket etmenin daha güçlü bir konum yarattığı görüşü öne çıkıyor. Ukrayna ordusunun savaş sayesinde Avrupa'nın en güçlü ordusu haline geldiği ve AB ülkelerinin bundan faydalanabileceği ifade ediliyor. Ayrıca Rusya ile Çin'in Avrupa'daki ülkeler üzerinde daha fazla etki kazanmasının önlenmesi hedefleniyor.

Yeni üyelere deneme süresi ve oy hakkı askıya alma

Avrupa Komisyonu bu gerekçelerle yeni üyelere yönelik kuralları bugün açıkladı. Kuralların, katılan ülkelerin Birliği güçlendirmesini ve zayıflatmamasını sağlaması amaçlanıyor. Komisyon, yeni üyelerin katılım sonrası AB'nin temel ilkelerini ihlal etmesi halinde ek yaptırım imkânı getirmek istiyor. Demokrasi, hukuk devleti veya insan hakları gibi ilkelerin ihlali durumunda yeni bir üyenin oy hakkı on beş yıla kadar askıya alınabilecek.

Şu anda özellikle Karadağ, Arnavutluk, Moldova ve Ukrayna üyelik sürecinde ilerliyor. 600 bin nüfuslu Karadağ, 2028'de AB'nin 28'inci üyesi olmayı hedefliyor ve bu konuda planlanan takvime uygun ilerliyor.

Karar alma süreçlerinde çoğunluk oylaması tartışması

Öneri paketinde yeni üyeleri denetlemeye yönelik fikirlerin yanı sıra genişleyen bir Birliğin yönetilebilir kalmasına ilişkin düzenlemeler de yer alıyor. Üye sayısı arttıkça tüm ülkelerin anlaştığı kararlara ulaşmak zorlaşıyor. Bu nedenle Komisyon, kararların daha sık çoğunlukla alınmasını öneriyor. Önerilen çoğunluk, üye ülkelerin yüzde 55'inin ve AB nüfusunun yüzde 65'inden fazlasının desteğini gerektiriyor. Halihazırda birçok önemli karar için tüm üye ülkelerin onayı gerekiyor ve bu durum müzakereleri sık sık zorlaştırıyor. Bir ülke tek başına yalnızca kendi çıkarı doğrultusunda bir öneriyi engelleyebiliyor. Yunanistan, Lüksemburg ve Fransa'nın Rusya'ya yönelik yeni yaptırım kararlarında yaptığı gibi.

Karar alma yönteminde değişikliğe gidilip gidilmeyeceğine AB ülkeleri kendileri karar verecek. Bunun için yeterli desteğin olup olmadığı ise belirsiz. Çoğunluk oylaması Birliği daha hızlı hareket edebilir hale getirebilir; ancak ülkelerin tek başına etkisi azalabilir. Ayrıca çoğunluk sistemine geçiş kararının kendisi de tüm ülkelerin oybirliğini gerektiriyor.

Yeni kurallar, yeni bir "Macaristan senaryosunu" önlemeyi amaçlıyor. Macaristan 2004'te AB'ye katıldı. 2010'dan bu yıla kadar iktidarda kalan Başbakan Orbán döneminde ülkede hukuk devleti zayıfladı. Bağımsız yargı üzerindeki baskı arttı, AB fonlarında usulsüzlük yapıldı ve ülke çok sayıda Avrupa kuralını görmezden geldi. AB, Macaristan'a yönelik sübvansiyonları dondurarak önlem aldı; ancak oy hakkının alınması mümkün olmadı. Bunun için gerekli mevzuat bulunmasına karşın tüm üyelerin desteği sağlanamadı. Bağımsız yargıyı kendi ülkesinde de zayıflatan Polonya'nın Macaristan'ı desteklemesi, Macaristan'ın da Polonya'yı desteklemesi nedeniyle yıllarca bir sonuç alınamadı. Bu durum başta Hollanda olmak üzere birçok ülkede rahatsızlık yarattı.

Komisyonun sunduğu plan, gelecekteki üyelerin ilk on beş yıllık üyelik döneminde oy hakkının durdurulmasını kolaylaştırmayı hedefliyor. Böylece Birliğin içine sözde bir "Truva atı" alınmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Yani ilk bakışta olumlu bir katılım gibi görünen, ancak üye olduktan sonra büyük sorunlara yol açan bir ülkenin engellenmesi isteniyor.

AB ülkelerinin liderleri önümüzdeki hafta yapılacak zirvede yeni genişleme planlarını görüşecek. Genişleme siyasi açıdan hassas bir konu olmayı sürdürüyor. Hollanda bu konuda her zaman temkinli bir tutum sergiledi; ancak ülke yeni planlara sıcak bakıyor.