ABD ara seçimleri öncesi hukuki kriz riski tartışılıyor

ABD'de salı günü yapılacak ara seçimler öncesinde, sandık başlarında silahlı federal ajanların ya da Ulusal Muhafız askerlerinin görevlendirilebileceği yönünde tartışmalar yaşandı. Başkan Donald Trump mayıs ayında böyle bir ihtimali dışlamayarak adil seçimleri garanti altına almak için "gereken her şeyi yapacağını" söyledi. Pentagon ise daha sonra asker gönderilmesine dair bir plan olmadığını açıkladı.

Uzmanlara göre ABD yasaları bu konuda net: Federal ajanlar ya da askerler, yabancı bir gücün silahlı saldırısını püskürtmek dışında, oy verilen yerlerin yakınında görevlendirilemez. Böyle bir durum yaşanırsa bir hâkim yerel polise ajanları derhal bölgeden çıkarma talimatı verebilir.

Brennan Center for Justice gibi düşünce kuruluşlarına göre, kolluk kuvvetlerini ya da askerleri göndermek veya oy makinelerine el koymak için olağanüstü hal ilan etmek de hukuken bir seçenek değil. Olağanüstü hal cumhurbaşkanına çeşitli yetkiler verse de federal seçim yasalarını görmezden gelme yetkisi bunların arasında yer almıyor.

Asıl risk yakın sonuçlara itiraz

Aynı uzmanlara göre Beyaz Saray'ın seçimlere müdahalesi konusundaki en gerçek risk, yakın sonuçlara itiraz edilmesi ve sonuçların onaylanmasının geciktirilmesi. Bir hâkimin bu tür bir girişimi engellemesi bekleniyor olsa da bu durum siyasi kaosa yol açabilir ve ABD seçim sistemine duyulan güveni daha da zayıflatabilir.

Güven eksikliği sonuçları doğrudan etkileyebiliyor. Ara seçimlerde katılım oranı düşük olduğu için süreç büyük ölçüde kendi seçmen tabanını sandığa taşımaya dayanıyor. Seçmenlerin sonuçların adil olmadığına inanması ya da sandık çevresinde tehlikeli durumlar yaşanmasından korkması, evde kalmalarına yol açabiliyor.

Trump daha önce de ara seçimlere müdahale etmeye çalıştı. Onun isteğiyle Cumhuriyetçilerin yönettiği bazı eyaletlerde seçim bölgeleri, partisine avantaj sağlayacak şekilde yeniden düzenlendi. Demokratlar da Kaliforniya ve Virginia'da yeni düzenlemelere gitti. Gerrymandering olarak adlandırılan bu uygulama sık görülüyor, her iki taraf da başvuruyor ve yasalarca yasaklanmış değil.

Postayla oy ve seçmen listeleri tartışması

Tartışmalı olan asıl konu, başkanın postayla oy kullanımını sınırlama girişimleri. Trump, ABD posta idaresine yalnızca federal hükümetin onayladığı listelerdeki seçmenlere oy pusulası dağıtma talimatı veren bir kararname imzaladı. Yüksek Mahkeme hükümetin bu talimatı uygulamaya başlamasına izin verdi ancak yasallığı konusunda karar vermedi. Uygulama daha sonra alt derece bir mahkeme tarafından durduruldu.

Federal Adalet Bakanlığı aylardır eyaletlerden tam seçmen listelerini teslim etmelerini talep ediyor. Onlarca eyalet bu talebe mahkemede itiraz etti ve hükümet her seferinde geri adım attı. On yedi eyalet ise verileri Washington'a gönüllü olarak iletti.

Hâkimler ve hukukçular, ABD Anayasası'nın seçim sorumluluğunu eyaletlere verdiğine dikkat çekiyor. Başkanın ve federal hükümetin bu süreçte bir rolü bulunmuyor.

Kaliforniya seçmen listelerini vermeyi reddetti ancak bu verilerin nasıl kullanılabileceğini gösteren bir davada yer aldı. Adalet Bakanlığı bu bağlantıyı kullanarak yirmi binden fazla seçmenin oyunun sayılmasını engellemeye çalıştı. Federal hükümete göre bu kişiler "muhtemelen" ABD vatandaşı değil. Kaliforniya ise ilk örneklemede listedekilerin dörtte birinin ABD'de doğduğunu, dolayısıyla otomatik olarak vatandaşlık aldığını belirtiyor. Dava büyük olasılıkla seçimlerden sonra kesin olarak karara bağlanacak.

Seçim sonrası dönemde beklenen hukuki sorunlara bir örnek de Alaska'da yaşanıyor. Burada Senato için yarışan Demokrat aday Mary Peltola, koltuğunu savunan Cumhuriyetçi Dan S. Sullivan karşısında anketlerde az da olsa önde. Alaska muhafazakâr bir eyalet olduğu için bir Demokrat'ın gerçekten yarışabilmesi sürpriz sayılıyor.

Oy pusulasında emekli öğretmen Dan J. Sullivan da yer alıyor. Cumhuriyetçiler, onu yalnızca seçmenler arasında isim karışıklığı yaratmak için Demokratlarla işbirliği içinde aday olduğu suçlamasıyla karşı karşıya bıraktı. Dan J. ve Peltola'nın kampanyası suçlamayı reddetti ve Alaska'nın en yüksek mahkemesi haziran ayında adaylığının meşru olduğuna karar verdi.

Buna rağmen Beyaz Saray müdahale etmeye karar verdi. ABD Adalet Bakanlığı mahkemeye başvurarak, Cumhuriyetçi Dan S. Sullivan'ın Peltola'ya karşı az bir farkla kaybetmesi halinde seçim sonuçlarının onaylanmasının geciktirilmesini talep etti. Hukuk uzmanlarına göre bu dava zayıf, çünkü anayasaya göre federal hükümetin seçimlere karışmaması gerekiyor. Seçimler eyaletlerin sorumluluğunda.

Sullivan'ların öyküsü geçen hafta The New York Times'ın Dan J.'nin adaylığının Peltola'nın kampanya ekibi tarafından ulusal Demokratik Parti ile işbirliği içinde düzenlendiğini bildirmesiyle daha da hassaslaştı. Gazete bu sonuca ilgililerle yapılan görüşmelere, kısa mesajlara ve kampanyanın iç belgelerine dayanarak ulaştı. Peltola'nın ekibi ve Demokratik Parti ise yeniden her türlü bağlantıyı reddetti.

Adalet Bakanlığı, bu açıklamanın Alaska'daki senato yarışını soruşturmak için daha fazla dayanak sunduğunu belirtti. Alaska'nın Cumhuriyetçi Valisi Mike Dunleavy çarşamba günü eyalet hükümetinin de "bu planın Alaska yasalarını ihlal edip etmediğini" inceleyeceğini duyurdu.