ABD ile İran arasındaki ateşkes süresi doldu, sırada ne var?

ABD ile İran arasındaki 60 günlük ateşkes süresi bugün resmen sona erdi. Süre, tarafların barış anlaşmasına varması için tanınmıştı. Ancak iki ülke de anlaşmaya yaklaşmış değil. Hatta görüşler iki ay öncesine göre daha da keskinleşmiş durumda. Hürmüz Boğazı hâlâ neredeyse tamamen kapalı. ABD Başkanı Donald Trump, Fox News’a yaptığı açıklamada İran’ın savaşı bitirmek için teslim olması gerektiğini yineledi. İranlı bir yetkili ise Reuters’a verdiği demeçte, çıkmaza son verilmemesi halinde savunma politikasından “tamamen saldırı yaklaşımına” geçebilecekleri tehdidinde bulundu.

Her iki taraf da diğerinin önce teslim olacağını umarak mevzilerini koruyor. İran, yıllardır olası bir saldırıya hazırlanıyor ve elinde hâlâ çok sayıda füze bulunuyor. Rejim liderleri saklanmış durumda ve ülke bu savaşı atlatmak için sabırlı görünüyor. ABD ise savaştan çıkmak için iyi seçeneklere sahip değil.

Umman ile görüşmeler

Arada sırada küçük ilerlemeler kaydediliyor. Umman, İran ile Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki yönetimi konusunda görüşmeler yürütüyor. ABD ve Umman, ayrı ayrı İran ile boğazın yeniden açılması için müzakere etti. Bu durum, ABD’nin müttefiki Umman’ı hedef alan Trump’ı kızdırdı. Fox News’un aktardığına göre Trump, Umman’ın ABD hükümetinin İran ile görüşmelerini engellemesi halinde ülkeyi “bombalayacağı” tehdidinde bulundu.

İranlı yetkililer bugün, Umman ile anlaşmaya yakın olduklarını açıkladı. Ancak savaşı bitirmek isteyecek taraf asıl olarak ABD olacak. Kasım ayında ara seçimler yapılacak ve Amerikan halkı pahalı savaştan yana değil. Savunma Bakanı Pete Hegseth’e göre savaş şimdiye kadar yaklaşık 33 milyar avroya mal oldu. Trump ise İran’a karşı yürütülen savaş ağırlıklı olmak üzere savunma bütçesi için 79 milyar avro daha ayırmak istiyor. Bu durum Trump için kasım ayında seçim riski oluşturabilir.

ABD füzeleri tükeniyor

ABD’nin füze stoğunun dibi görünmeye başladı. İran’ın insansız hava araçlarını ve füzelerini düşürmek için çok sayıda pahalı füze kullanıldı. Ayrıca İran’ın saldırısına uğrayan Körfez ülkelerini savunmak için de füzeler harcandı. Bu füzelerin üretimi yıllar alıyor. Bu durum, ABD’den daha az Patriot füzesi alan Ukrayna’yı da etkiliyor.

İran, ABD’nin eylem veya savaş seçeneklerinin sınırlı olduğunu biliyor ve bu yüzden taleplerinden vazgeçmiyor. İran, nükleer programını geliştirmeye devam etmek ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden geçiş ücreti almak istiyor. Bu son durum, boğazda ABD kontrolünü tercih eden Trump’ın tepkisini çekiyor.

ABD ile Devrim Muhafızları arasında doğrudan temas

ABD’li müzakereciler mayıs ayında Orta Doğu’daki karmaşık durumu bizzat yaşadı. Görüşmeler yoluyla savaşı sonlandırmaya çalıştılar, ancak İran’daki güçlü İslam Devrim Muhafızları Ordusu ile aynı masada olup olmadıklarından emin değillerdi. Bu yüzden ABD, İranlı müzakerecileri devre dışı bırakarak doğrudan Devrim Muhafızları’nın liderliğiyle temasa geçti. Axios’un haberine göre bu temas için Irak Kürt Bölgesel Yönetimi Başkanı Mesud Barzani kullanıldı. Barzani, hem ABD’li hem de İranlı liderlerin güvenini kazanmış ender isimlerden biri olarak görülüyor.

Bu durum, ABD için müzakerelerin ne kadar zor olduğunu gösteriyor; çünkü İran’da gerçekte kimin söz sahibi olduğu bilinmiyor. Trump, Devrim Muhafızları ile doğrudan bir hat kurduğunu doğrularken, muhafızlar bunu yalanladı. Devrim Muhafızları sözcüsü, İran resmi haber ajansı Tasnim’e yaptığı açıklamada, “Bu bir yalan. Savaşta yenilgi nedeniyle oluşan hezeyanlardan ve kabuslardan kaynaklanan fantezilerden başka bir şey değil” dedi.