ABD'de idam uygulamaları tartışma yaratıyor: Ölümcül iğne vakası

ABD'nin Tennessee eyaletinde bir mahkum, geçen hafta ölümcül iğneyle idam edilmek istendi ancak ölmedi. Nashville kentinde gerçekleştirilen idamda mahkuma öldürücü olması gereken iki iğne yapıldı. Ancak mahkum hayatını kaybetmedi ve hastaneye kaldırıldı. Salı günü tekrar bilincinin açıldığı belirtildi.

Leiden Üniversitesi'nde görevli ABD uzmanı Andrew Gawthorpe, idamın bu şekilde başarısız olmasının daha önce görülmediğini söylüyor. Ancak Gawthorpe'a göre "başarısızlığın nasıl tanımlandığına bağlı". Zira idamlar daha önce de çeşitli nedenlerle aksayabiliyor. 1890-2010 yılları arasında ABD'deki idamların yaklaşık yüzde 3'ünün başarısız olduğu tahmin ediliyor. Bu yıl Tennessee'de bir idam, doktorların mahkumda damar bulamaması üzerine son anda iptal edilmişti.

Ölümcül iğne neden tercih ediliyor?

Uzmanlar ölümcül iğnenin en "insani" idam yöntemi olarak görüldüğünü belirtiyor. Clingendael Enstitüsü'ne bağlı ABD uzmanı Willem Post, bu yöntemin tercih edildiğini ancak Death Penalty Info verilerine göre bu yöntemle yapılan idamların yüzde 7'sinden fazlasında sorun çıktığını söylüyor.

Gawthorpe, iğneyle idamın iki şekilde ters gidebileceğini anlatıyor: "Kişi ölmüyor. Bu pek sık olmaz. Ama uzun süre ölmeyebilir de." Post ise iğne sonrası kişinin hemen ölmeyebileceğini, sarsıcı solunum görülebileceğini ancak birkaç dakika içinde sürecin bitmesi gerektiğini ekliyor.

Gaz odası veya kurşuna dizme gibi başka yöntemler de bulunsa da ABD'de ölümcül iğne tercih ediliyor. Gawthorpe, son on yılda ilaç şirketlerinin idam için kullanılacak maddeleri sağlamayı reddettiğini, bu nedenle eyaletlerin başka arayışlara girdiğini söylüyor. Tennessee'deki idamda kullanılan pentobarbital, resmi olarak idam amacıyla üretilmiş bir madde değil; güçlü bir ağrı kesici. Yüksek dozda çoğu durumda ölümcül olabiliyor ancak bu vakada işe yaramadı. Gawthorpe, "Bu madde idam için geliştirilmedi ya da bu amaçla kullanılmıyor" diyor.

Amerikan Tabipler Birliği (AMA), etik gerekçelerle doktorların idamlara katılmasını yasaklıyor. Bu nedenle iğne uygulamasını genellikle bu konuda eğitimsiz ve deneyimsiz cezaevi personeli yapıyor.

Uygulamadaki aksaklıklara rağmen Amerikan halkının yarısından fazlası hala idam cezasını destekliyor. Ancak bu oran her yıl biraz daha düşüyor. Post, destek oranının eyaletten eyalete büyük farklılık gösterdiğini, Tennessee, Teksas ve Alabama gibi muhafazakar eyaletlerde çoğunluğun idamdan yana olduğunu belirtiyor. Post'a göre buralarda "kana kan" anlayışı hakim.

Ancak sorun sadece uygulama hataları değil. İdam kararının infazı da uzun sürebiliyor. Pike, idamı için 27 yıl bekledi. Post, ABD'nin hukuki süreçlerin uzadığı bir ülke olduğunu söylüyor. Amnesty International gibi kuruluşlar da mahkumlara hukuki destek sağlayarak idamları engellemeye çalışıyor. Gawthorpe, mahkemelerin yeni delilleri değerlendirmeye her zaman açık olduğunu, çünkü idam cezasının geri döndürülemez olduğunu vurguluyor. Uzmanlara göre mahkumların küçük bir yüzdesi daha sonra aklanıyor ancak infaz gerçekleşmişse geri dönüşü olmuyor.

ABD'de her eyaletin kendi hukuk sistemi olduğu için idam cezası uygulaması eyaletten eyalete değişiyor. Şu anda 50 eyaletin 27'sinde idam cezası yürürlükte ancak hepsi bu cezayı fiilen uygulamıyor. Federal düzeyde de idam cezası verilebiliyor.

Eski Başkan Donald Trump idam cezasının güçlü bir destekçisiydi ve görevi sırasında infazlar arttı. 2025'te 11 eyalette toplam 47 idam gerçekleştirildi; bu 2009'dan bu yana en yüksek sayı. En fazla idam, Trump'ın sık sık bulunduğu Florida'da yapıldı; onu Güney Carolina, Teksas ve Alabama izledi.

Post, farklı toplum kesimlerinde idam desteğinin değiştiğini belirtiyor: Cumhuriyetçiler Demokratlardan, beyazlar siyahlardan, muhafazakarlar liberallerden daha fazla idam yanlısı.

ABD halen en fazla idamın yapıldığı ilk beş ülke arasında. Amnesty International'a göre bu yıl ülkede 29 idam gerçekleştirildi. Dokuz idamın daha planlandığı belirtiliyor.