ABD'nin ICC yaptırımları Lahey'de endişe yarattı

ABD'nin Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (ICC) yönelik açıkladığı yaptırımlar, Lahey'deki mahkemenin işleyişini derinden etkileyebilir. Uluslararası ceza hukuku profesörü Marieke de Hoon, yaptırımları "ICC'nin işleyişine indirilen ağır bir darbe" olarak nitelendirdi. De Hoon'a göre yaptırımlar yalnızca mahkeme çalışanlarını değil, mahkemeyle iş birliği yapan çok sayıda kuruluşu da olumsuz etkileyecek.

Gelecek yıl nisan ayından itibaren tüm Amerikan vatandaşlarının, şirketlerinin ve kuruluşlarının ICC ile iş yapması yasaklanacak. ABD dışında mahkemeyle iş birliği yapan kuruluşlar da yaptırım tehdidiyle karşı karşıya kalacak.

Olası sonuçlardan biri, ICC çalışanlarının maaşlarının ödenememesi. De Hoon, "ICC'nin banka hesabı ABN AMRO'da bulunuyor. Bankanın bu yaptırımları atlatıp atlatamayacağı büyük bir soru işareti" dedi.

Yaptırımlar nisan ayında yürürlüğe girecek

Yaptırımlar yürürlüğe girdiğinde çalışanlar Amerikan yazılımlarını kullanamayacak. Örneğin Microsoft üzerinden birbirlerine e-posta gönderemeyecekler. Soruşturma materyali gibi belgeler Amerikan sunucularında saklanamayacak.

ABD yönetiminin önceki yaptırımları yalnızca bireysel savcı ve hâkimleri kapsıyordu. Bu kez muhatap doğrudan kurum olarak mahkemenin kendisi. Önceki yaptırımlar nedeniyle ICC, bilişim sistemlerini dönüştürmeye başlamıştı; ancak bu sürecin ne aşamada olduğu belirsiz. De Hoon, "Bu kadar karmaşık sistemler söz konusu ki, bunun nisan ayına yetişeceğinden kuşkuluyum" ifadelerini kullandı.

Profesör, yaptırımların etkisinin mahkemenin işleyişinin çok ötesine geçtiğini vurguladı. ICC ile çalışan uluslararası kuruluşlar da bundan zarar görecek. De Hoon, "ICC dünya genelinde soruşturmalar yürütüyor ve kanıt toplayan yerel sivil toplum kuruluşlarıyla yakın iş birliği yapıyor. Yalnızca bu kuruluşlar değil, mahkemeye tanık ifadesi gönderen kişiler de yaptırım riskiyle karşı karşıya" dedi.

Rubio: Trump Amerikalıların yargılanmasına izin vermeyecek

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, yaptırımları duyururken ICC'nin Amerikan vatandaşlarını yargılamak istediğini söyledi. Rubio, "Başkan Trump, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Amerikalıları yargılamasına asla izin vermeyecek" dedi.

ICC geçmişte yalnızca Amerikan askerlerinin Afganistan'daki eylemlerine ilişkin soruşturma yürütmüştü. De Hoon'a göre hiçbir Amerikalı hakkında dava açılmadı ve bu soruşturmada da açılma olasılığı düşük. De Hoon, "Eski başsavcı Khan, 2021'de göreve başladıktan kısa süre sonra Afganistan'da Amerikan askerlerinin yargılanmasını öncelik olarak görmediğini söylemişti" diye konuştu.

ABD, ICC'ye üye değil ve mahkemeyi tanımıyor. Rubio'ya göre bu nedenle mahkemenin Amerikan vatandaşlarını yargılama hakkı da bulunmuyor. De Hoon buna katılmıyor: "Bir Amerikalı Hollanda'da cinayet işlerse Hollanda'da yargılanır. ICC'nin yargı yetkisine giren bir suçu, ICC'yi tanıyan bir ülkede işlerse yine yargılanabilir." Bu kapsamdaki suçlar soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar olarak sıralanıyor.

Başbakan Rob Jetten yaptırımları "çok hayal kırıklığı yaratıcı ve gereksiz" olarak değerlendirdi. Jetten yine de ABD ile "uygun bir çözüm" için görüşmek üzere altı ay bulunmasından memnun olduğunu söyledi. De Hoon, bu açıklamanın Jetten'in birkaç hafta önce Birleşmiş Milletler'de yaptığı konuşmadaki sert sözleriyle ne kadar çeliştiğine dikkat çekti. Jetten o konuşmada "Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne dokunmayın" demişti.

De Hoon, "Yalnızca diplomatik yolu izlerseniz Trump daha da ileri gider" dedi. Ona göre sorulması gereken soru, Hollanda'nın ABD ile ne kadar ileri gitmeye hazır olduğu değil, hükümetin Trump'ın mahkemenin Amerikalıları asla yargılamayacağı yönündeki talebine boyun eğip eğmeyeceği. De Hoon, "Bir ülkenin vatandaşlarına en ağır uluslararası suçlar için dokunulmazlık verirseniz, yalnızca mahkemenin işleyişini değil, tüm uluslararası hukuk düzenini zayıflatırsınız" diye konuştu.

Gündemde, Hollanda hükümetinin şirketlere yaptırımları görmezden gelme talimatı verebildiği "blocking statute" düzenlemesi bulunuyor. De Hoon, "Birçok kuruluş bunu öylece yapamaz ve bu yaptırımları ortadan kaldırmaz" dedi. De Hoon, AB üyesi ülkelerin ICC'nin ödeme işlemlerini, örneğin De Nederlandsche Bank (Hollanda Merkez Bankası) veya Avrupa Merkez Bankası üzerinden devralmasını önerdi. Böylece çalışanlara ve kuruluşlara ödeme yapılabileceğini belirtti.

De Hoon ayrıca AB ülkelerinin, yaptırımlara katılan Amerikan şirketlerinin Avrupa pazarına erişimini engelleyebileceğini söyledi. "Bu o kadar pahalıya mal olur ki, o şirketler Washington üzerinde baskı kurar" dedi.