AfD'nin yasaklanması Thüringen'de ilk kez mecliste tartışıldı

Almanya'nın Thüringen eyalet meclisinde, aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisinin yasaklanması konusu gece yarısına kadar süren bir oturumda tartışıldı. Almanya'da bir parlamento çatısı altında bu konu ilk kez ele alındı. Oturuma yasağı savunan isimlerin yanı sıra karşı çıkanlar da katıldı; bazı konuşmalar duygusal anlara sahne oldu.

Hukukçu Hendrik Cremer, partinin radikalleşerek nasyonal sosyalizm geleneğine yaklaştığını öne sürerek yasak çağrısı yaptı. "Artık çok geç olabilecek bir an gelebilir" diyen Cremer, partinin Almanya için ciddi bir tehlike oluşturduğunu savundu. AfD avukatı Christian Conrad ise süreci siyasi bir cadı avı olarak niteledi: "Bu hukuki bir soru değil, bir partiyi yıpratmaya yönelik siyasi bir tercih."

Yasak tartışması neden yeniden gündemde

AfD'nin son seçim başarılarının ardından yasak tartışması yeniden alevlendi. Başta iktidar partisi SPD olmak üzere sol partiler, AfD'yi demokrasiye ve insan haklarına tehdit olarak gördükleri için uzun süredir yasak istiyor. Ülkenin güvenlik birimi partiyi kısmen aşırı sağcı olarak değerlendiriyor. Başbakan Merz'in CDU/CSU saflarında ise en azından bir yasağın hukuki olarak ne kadar mümkün olduğunun araştırılması yönünde sesler yükseliyor. Kuzey Ren-Vestfalya eyalet başbakanı Wüst bu yaklaşımı destekliyor. Partinin beş yıldır aşırı sağcı olarak nitelendiği Thüringen gibi eyaletlerde ise yasağın eyalet düzeyinde uygulanması yönünde çağrılar var.

Anayasa Mahkemesi, hükümet, Federal Meclis (Bundestag) veya Eyaletler Meclisi (Bundesrat) tarafından görevlendirilmesi halinde bir yasak başvurusunu inceleyebiliyor. Mahkeme uzun süren bir incelemenin ardından yasak konusunda karar veriyor ve yargıçların üçte iki çoğunluğu gerekiyor. Geçmişte 1950'lerde bir neonazi ve bir komünist parti yasaklanmış, 2017'de ise aşırı sağcı NPD yasaklanmamıştı. Mahkeme, partinin anayasaya aykırı planları olduğunu belirlemiş ancak NPD'nin hedeflerini gerçekleştiremeyecek kadar küçük olduğu sonucuna varmıştı. Özgürlük Hakları Derneği (Gesellschaft für Freiheitsrechte) geçtiğimiz günlerde AfD'nin anayasaya aykırı söylem ve planlarına dair 2.500 örnek içeren bir rapor yayımladı. Raporun yazarlarından Valentina Chiofalo, oturumda AfD yönetiminin siyasetçilerin tutuklanması çağrısı yaptığını ve vatandaşları kökenlerine göre ayrıştırdığını söyledi. Bunların bir kısmı yerel planlar ve bireysel söylemlerden oluşuyor, her zaman partinin resmi çizgisini yansıtmıyor. Ancak Chiofalo, bu söylemlerin arkasında anayasaya aykırı bir plan olduğunu savunuyor.

Oturumda partinin resmi söylemleri ile üyelerinin bu söylemleri nasıl yorumladığı arasındaki fark da gündeme geldi. Parti, oturma izni olmayanlar için tartışmalı "remigrasyon" ifadesini kullanırken, bazı AfD üyeleri bu kavramı milyonlarca kişiyi kapsayacak şekilde genişletiyor. Hukukçu Chan-Jo Jun, AfD grubuna dönerek "Bu tür yorumları reddetmiyorsunuz" dedi. Bu yaklaşım sayesinde AfD'nin anayasaya aykırı planları yazılı olarak ortaya koymak zorunda kalmadığı ve yasaktan kaçınabildiği belirtiliyor. Anayasa hukuku profesörü Kyrill-Alexander Schwarz ise bu tür ifadelerin parti çizgisi sayılabileceğini söyledi: "Bu sözleri hoş görürseniz bu tüm partiye yazılabilir."

Kerkeling: Sessiz kalan taraf seçmiş olur

Oturumun en dikkat çekici konuşmacılarından biri komedyen Hape Kerkeling oldu. Kerkeling, aşırı sağın yükselişine karşı düzenli olarak açıklamalar yapıyor. "Yeterince insan gözünü kapatırsa bu ülke demokrasinin kendini nasıl ortadan kaldırabildiğini biliyor" diyen Kerkeling, demokrasiye saldırıldığında susanın taraf seçmiş olacağını vurguladı. Kerkeling, AfD yasağı çağrısının özellikle Thüringen'den gelmesini umuyor: "Tam da 1930'da ilk NSDAP bakanının göreve başladığı ve Buchenwald'ın bulunduğu yerde." Kerkeling'in dedesi de bu toplama kampında yıllarca tutsak kalmıştı. Kerkeling oturum kurallarına aykırı şekilde tek alkış alan konuşmacı oldu.

AfD, oturuma eski istihbarat şefi Hans-Georg Maaßen'i çıkardı. Maaßen da aşırı sağcı görüşleri nedeniyle tartışma konusu olmuş bir isim. AfD'de gizli bir gündem görmediğini söyleyen Maaßen, partinin hukuk devletini reddettiğini de düşünmediğini belirtti. Maaßen'e göre "aşırı solcu bir parti" olarak asıl Sol Parti (Die Linke) yasaklanmalı.

CDU/CSU çevreleri, partinin yasaklanmaması halinde AfD'nin bundan kazanç sağlayabileceği endişesiyle yasak sürecine temkinli yaklaşıyor. Hukukçu Jun ise farklı düşünüyor: Ona göre böyle bir süreç AfD'yi her koşulda değiştirecek ve partiyi aşırı fikirlerden ve isimlerden uzaklaşmaya yönlendirecek.

Yasak sürecini başlatmak için en güçlü çoğunluk, eyaletlerin temsil edildiği Bundesrat'ta görünüyor. Son eyalet seçimlerinin ardından burada yasağı destekleyenlerin çoğunluğa ulaşabileceği belirtiliyor. Thüringen İçişleri Bakanı Maier (SPD), "Hiç bu kadar yakın olmamıştık" dedi. Thüringen eyalet meclisi, oturumun ardından yakın zamanda bir yasak başvurusunu destekleyip desteklemeyeceği konusunda karar verecek.