Akdeniz'deki sıcak su İspanya'da sellere yol açıyor

İspanya'nın Katalonya bölgesinde dün akşam mobil telefonlara gönderilen acil durum uyarısıyla sakinler alarma geçti. Hollanda'daki NL-Alert'e benzer bir sms ve sesli uyarı sistemi olan ES-Alert ile yapılan bildirimde, ağır sağanak yağışların beklendiği ve ciddi hasara yol açabileceği belirtildi. Uyarının yerinde olduğu ortaya çıktı: iki kişi hayatını kaybetti, devrilen ağaçlar ile su basan bodrum ve evlere ilişkin binlerce ihbar yapıldı.

Bu hafta ülkenin güneydoğusundaki Kastilya-La Mancha bölgesinde de şiddetli hava koşulları nedeniyle büyük hasar meydana geldi ve bir kişi yaşamını yitirdi.

İspanya'da iki yıl önce Valencia ilinde yaşanan ve 200'den fazla kişinin ölümüne, 10 milyar euronun üzerinde hasara yol açan büyük sellerin etkisi hâlâ sürüyor. Özellikle şiddetli hava olaylarının en yoğun yaşandığı sonbahar aylarında endişe artıyor. Yetkililer o tarihten bu yana bir kez fazla uyarmayı, az uyarmaya tercih ediyor.

Akdeniz suyu neden bu kadar sıcak?

Yalnızca daha hızlı uyarı verilmiyor; son yıllarda şiddetli sağanak yağışların sayısı da gerçekten arttı. Bunun başlıca nedeni Akdeniz'deki yüksek su sıcaklıkları. Şu anda İspanya kıyılarındaki deniz suyu ortalamanın yaklaşık 3 derece üzerinde. Bazı bölgelerde bu sapma 4 dereceyi aşıyor. Deniz suyu 2024'te ve 2025'te de aynı derecede sıcaktı.

Sıcak deniz suyu, sağanaklarda çok daha fazla yağmur düşmesine neden oluyor. Akdeniz bölgesindeki yağışların neredeyse tamamı deniz suyunun buharlaşmasıyla oluşuyor. Bir alçak basınç alanı bölgeyi geçtiğinde buharlaşma artıyor ve bulutlar karada boşalıyor. Alışılmadık derecede sıcak olan deniz suyu nedeniyle bu buharlaşma son yıllarda öncekilere kıyasla çok daha yüksek. Bu etki, deniz suyunun en sıcak olduğu sonbaharda daha da belirginleşiyor. Bazı durumlarda sıcak deniz suyu, çok daha fazla yağmur bırakan mini hortumlar için bile yeterli enerji sağlıyor.

Akdeniz çevresindeki kıyı bölgelerinin büyük bölümünün engebeli ya da dağlık olması nedeniyle yerel su taşkınları hızla oluşuyor; küçük dereler, kanallar ve nehirler kolayca yataklarından taşıyor.

İklim değişikliği ile ısınan deniz suyu arasında doğrudan bir bağ var. World Weather Attribution'ın bu yılın başında yayımladığı araştırmaya göre, insanların fosil yakıt kullanımı nedeniyle deniz suyu ortalama yaklaşık 2 derece ısındı. Akdeniz'in bu kadar ısınan bölümü, insan kaynaklı sera gazı salımı nedeniyle en az iki katına çıktı. Ancak bilim insanları için Akdeniz'deki suyun diğer denizlere kıyasla ve iklim modellerinin öngördüğünden neden çok daha güçlü ısındığı henüz net değil. Yine de Akdeniz bölgesinde sonbaharın şiddetli hava koşulları ve sellerle birlikte anılmaya devam edeceği kesin.