Amsterdam'daki müze kaçak vaazı Sicilya'ya geri verdi

Amsterdam'daki arkeoloji müzesi Allard Pierson, kaçak kazıyla ortaya çıkarıldığı tespit edilen antik bir vazoyu gönüllü olarak Sicilya'ya geri verdi. Eser, bu sabah İtalya'dan gelen bir heyete teslim edildi.

Söz konusu eser, MÖ 3. yüzyıldan kalma Centuripe pyksisi. Yaklaşık otuz yıldır müzenin koleksiyonunda bulunan vazonun üzerinde, Yunan tanrısı Apollon'un izlediği bir düğün sahnesi tasvir ediliyor.

Müze küratörü Laurien de Gelder, vazoyu "eşsiz bir parça" olarak nitelendirdi. "Zengin bezemeli, çok renkli ve altın varaklı" diyen De Gelder, eseri vermenin "her zaman biraz acı verdiğini, ancak daha yüksek bir amaca hizmet ettiğini" ifade etti.

Vazo, 1997'de Maastricht'teki Tefaf fuarında İsviçreli bir tüccardan satın alınmıştı. O dönemde herken belgesi ve ihracat izni bulunmamasına rağmen satıcı bunu sorun olarak görmedi. Satıcıya göre eser, UNESCO'nun daha katı kurallar getirdiği 1970 yılından önce İsviçre'de özel bir koleksiyondaydı.

Fotoğraf makarası iddiayı çürüttü

Ancak gerçeğin farklı olduğu, Sicilyalı araştırmacıların 2016'da bulduğu bir fotoğraf makarasıyla ortaya çıktı. Makarada, Centuripe'li eski köy fotoğrafçısının aile karelerinin yanı sıra Sicilyalı mezar soyguncularının çalışmaları ve ele geçirdikleri buluntular da yer alıyordu; bunlar arasında pyksis de vardı. Makaradaki bir düğün fotoğrafının 1976'dan geldiği anlaşılınca İsviçre'ye ilişkin zaman çizelgesinin yalan olduğu ortaya çıktı.

Allard Pierson'un koleksiyonuna yönelik herken araştırmasını yöneten Rogier Kalkers, "Bazı işlerin açıkça kurallara uygun gitmediği görülüyor" dedi. "Bir iade talebi aldığımızda bu bizi düşündürdü" diye ekledi.

Hukuki açıdan iade zorunlu değil: Hollanda daha katı kuralları ancak 2009'da yürürlüğe koydu ve bu kurallar geriye dönük uygulanmıyor. Kalkers, "Müzeler, koleksiyonerler ve tüccarlar için kırk yıl boyunca gri bir alan vardı" dedi. "Bu dönemde bir şey etik açıdan kınanabilir olabilirken hukuken suç sayılmıyordu."

Müze, artık bunu arkasına saklanmak için bir mazeret olarak görmediğini belirtiyor. "Sorumluluğumuzu almak ve dolayısıyla eserden vazgeçmek istiyoruz" açıklaması yapıldı.

Bu nedenle bugün İtalya'dan bir heyet müzeyi ziyaret etti. Heyette Sicilya'nın kültürel miras bakanı, carabinieri mensupları ve İtalya Büyükelçiliği'nden bir temsilci yer aldı. Kalkers, "İtalya, Yunanistan, Türkiye ve Mısır gibi geleneksel kaynak ülkelerde bu soruna büyük ilgi var, ancak Hollanda gibi pazar ülkelerinde daha az" dedi.

Kalkers, boş vitrinlerden korkmuyor. "Bu kimsenin istediği bir sonuç değil, İtalya'nın da değil" diyor. Müze, örneğin vazonun ödünç verilmesini veya yerine başka bir parça verilmesini talep edebilirdi. Küratör De Gelder, "İade bu tür tartışmalar için bir çözüm, ancak tek çözüm olmak zorunda değil" ifadelerini kullandı.

Üstelik iade Allard Pierson'a da bir şey kazandırıyor: Sicilya ile bağlar güçleniyor. Müze, Sicilyalı uzmanlarla birlikte bu tür seramikler üzerine daha fazla araştırma yapacak.