Arbeidsuitbuiting meldingleri arttı: Hollanda'da ceza zinciri işlemiyor

Hollanda'da işgücü sömürüsü şüphesiyle yapılan ihbar sayısı 2025 yılında 401'e yükseldi. Bu, bir önceki yıl kaydedilen 356 ihbar sayısına göre yüzde 13'lük bir artış anlamına geliyor. Veriler, İnsan Ticareti ve Çocuklara Yönelik Cinsel Şiddet Ulusal Raportörlüğü'nün (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen) yıllık İnsan Ticareti 2025 raporunda yer aldı.

İşgücü sömürüsü ihbarlarındaki artış bazı sektörlerde daha belirgin. Yeme-içme sektöründeki ihbarlar ikiye katlanırken, tarım ve bahçecilik sektöründe neredeyse üç kat arttı. Raportörlüğe göre bu artışın bir kısmı, işgücü sömürüsünün daha sık yaşanmasından değil, çalışanların ilgili kurumlara daha kolay ulaşabilmesinden kaynaklanıyor.

Ceza zincirinde tıkanıklık

Raportör, işgücü sömürüsünün ceza hukuku yoluyla ele alınmasından endişe duyuyor. Artan sinyal ve soruşturma sayısına rağmen hâlâ çok az sayıda şüpheli yargılanıyor ve mahkum ediliyor.

Raportör Conny Rijken'e göre söz konusu "ceza zinciri"nin sistemli biçimde yeniden yapılandırılması gerekiyor. Mahkeme, Savcılık (Openbaar Ministerie) ve İş Teftiş Kurumu'nun (Nederlandse Arbeidsinspectie) bir olayı insan ticareti kapsamında işgücü sömürüsü olarak nitelendirme eşiği çok yüksek. Rijken, "Kazanç işverenlere, yük ise çalışanlara ve topluma kalıyor" diyor.

Ceza zinciri Hollanda İş Teftiş Kurumu'nda (NLA) başlıyor. Kurum bir ihbar aldığında soruşturma başlatabiliyor. Yeterli usulsüzlük tespit edilirse dosya Savcılığa gönderiliyor. Savcılık da işverenin mahkemeye çıkarılıp çıkarılmayacağını değerlendiriyor.

Ancak zincirin tamamından geçen dava sayısı çok az. NLA 2025'te 308 insan ticareti sinyali aldı. Bunlardan 128'i değerlendirme sonrası ihbar olarak kayda geçirildi. Kurum 57 soruşturma başlattı, 10 dosyayı Savcılığa devretti. Sonuçta işgücü sömürüsüyle suçlanan 9 şüpheli mahkemeye çıktı.

Yüksek mahkeme kararına rağmen katı uygulama

Rijken'e göre mahkeme, Savcılık ve NLA işgücü sömürüsünü yalnızca kaygı verici durumlarda kabul ediyor. Örneğin ağır baskı veya ücretin ödenmemesi gibi hallerde bu nitelendirme yapılıyor. Ancak daha hafif sömürü biçimlerinde aynı değerlendirme yapılmıyor. Rijken bunu tuhaf buluyor; çünkü Yüksek Mahkeme (Hoge Raad) 2024'te işgücü sömürüsünün yalnızca aşırı durumlarla sınırlı olmadığına hükmetmişti.

Rijken'e göre katı politika tüm ceza zincirine yansıyor. Hakimler eşiği yüksek tuttuğunda Savcılık da aynı tutumu benimsiyor. Bir davanın sonuçsuz kalma olasılığı yüksekse savcı dava açmaya daha az eğilimli oluyor. Aynı mantık NLA için de geçerli.

Rijken, Amsterdam'daki Saints & Stars adlı spor salonunun insan ticareti yerine insan kaçakçılığıyla suçlanmasını da dikkat çekici buluyor.

Spor salonu yabancı temizlik çalışanlarını kötü koşullarda çalıştırmıştı. Rijken, "Söz konusu kişiler belgesiz çalışanlardı, sefalet koşullarında çalıştırılıyorlardı ve her zaman ücretlerini almıyorlardı" diyor.

Rijken'e göre Hollanda'daki işgücü piyasasının aşırı esnekleşmesi de mücadeleyi zorlaştırıyor. "Yirmi binden fazla aracı ve personel kiralama bürosu var. Bu kadar çok olmasına gerek yok" diyor. Hollanda, Avrupa'da esnek çalışmada öncü konumda. Çalışan nüfusun yüzde 34'ü esnek çalışıyor; geçici işçiler de hesaba katıldığında bu oran yüzde 44'e çıkıyor.

Rijken, personel kiralama bürolarının yıllardır süren şüpheli rolüne işaret ediyor. "Çoğu zaman insanlardan değil 'eller'den söz ediliyor. Çalışanlar büronun sağladığı ulaşıma ve barınmaya bağımlı. Bunun geniş çapta kötüye kullanıldığı görülüyor."

Bu büroların daha etkin denetlenmesi gerektiğini belirten Rijken, geçen yıl bu yönde önemli bir adım atıldığını söylüyor. İşgücü Kiralama Yasası (Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten) personel kiralama bürolarına daha önce bulunmayan yükümlülükler getiriyor. Ancak yasa ancak 2028'de yürürlüğe girecek ve çalışanların bunu beklemesi gerekecek.