Avustralya'da 16 yaş altı sosyal medya yasağı mahkemede

Avustralya'da 16 yaş altı çocuklar için geçen yıl aralık ayında yürürlüğe giren sosyal medya yasağı, ülkenin en yüksek mahkemesi olan Avustralya Yüksek Mahkemesi'nin önüne geldi. Sosyal medya platformu Reddit ile yerel çıkar grubu Digital Freedom Project, yasağın anayasaya aykırı olduğunu savunuyor. Son iki günde yedi yüksek mahkeme yargıcı davayı dinledi. Kararın açıklanması aylar sürebilir; bu süre boyunca yasak yürürlükte kalacak.

Yasak, Reddit, Facebook, Instagram, Kick, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube ve Twitch'i kapsıyor. Avustralya, sosyal medya şirketlerini bu şekilde sınırlayan ilk ülke oldu. O tarihten bu yana giderek daha fazla ülke platformlar için asgari yaş uygulaması getirdi. Ancak yürürlüğe girdiği günden bu yana yasanın Avustralya anayasasıyla çelişip çelişmediği tartışılıyor. Davacılar, yasanın siyasi ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini öne sürüyor.

Dava kapsamında konuşan 15 yaşındaki Noah Jones, Avustralya televizyon programı '60 Minutes'a yaptığı açıklamada, "Yirmi ya da otuz yıl önce doğmuş olsaydım, sosyal medya olmadan yaşamak sorun olmazdı" dedi. "Ama artık sosyal medya bizim modern köy meydanımız. Bilgi burada paylaşılıyor, herkes kullanıyor. Kullanmayan dezavantajlı duruma düşüyor" diye konuştu. Jones, Digital Freedom Project adına davacılar arasında yer alıyordu ancak davanın kaybedilmesi halinde kişisel olarak sorumlu tutulma kaygısıyla geri çekildi.

Duruşmada tartışma konusu yasağın niteliği oldu

Reddit'in avukatları duruşmada, Avustralya internet denetleme kurumunun başındaki Julie Inman Grant'in 2021'de yasağı "kaba bir araç" olarak nitelendirdiğini hatırlattı. Avustralya hükümetinin avukatı Stephen Lloyd ise bu eleştiriye sert yanıt verdi. "Bu, 16 yaş altındaki gençler için zarara yol açan bağımlılık yapıcı işlevlerle mücadelede en doğrudan yöntem" dedi.

Yasak, kullanıcıları sosyal medyaya bağımlı hale getiren 'sonsuz kaydırma', 'beğeniler' ve kullanıcıları mümkün olduğunca uzun süre tutmaya çalışan kişiselleştirilmiş algoritma gibi tasarım özelliklerini hedef alıyor. Hükümete göre bu özellikler, uyku ve konsantrasyon sorunlarının yanı sıra depresyon, kaygı ve intihar düşünceleri açısından "gerçek bir risk" oluşturuyor.

Avustralya İletişim Bakanı Anika Wells, duruşmanın ardından Canberra'da yaptığı açıklamada kararlı bir tutum sergiledi. "Burada Avustralya demokrasisinin temel bir ilkesini savunuyoruz: her Avustralyalının, özellikle de her Avustralyalı çocuğun korunma hakkını" dedi. "Süregelen ideolojik bir saldırıya karşı kendimizi savunacağız" diye ekledi.

85 milyondan fazla genç hâlâ platformlarda

Dava, parlamentoda sosyal medya şirketlerini daha da sıkı denetleyecek yeni bir yasanın görüşüldüğü sırada ele alınıyor. 'Dijital özen yükümlülüğü' olarak adlandırılan yasa için yakında oylama yapılacak. Hükümet, kişiselleştirilmiş algoritmaları sınırlayarak bir kez daha küresel öncü rol üstlenmek istiyor. Kullanıcılara bu algoritmaları kapatma seçeneği tanınması planlanıyor. Sosyal medya şirketlerine zararlı içeriği kaldırma ve çocukları siber zorbalık, yeme bozukluğunu özendirme ve şiddete karşı koruma yükümlülüğü getirilecek.

Yasağın yürürlüğe girmesinden yaklaşık bir yıl sonra Avustralyalı çocuklar için çok az şey değişmiş görünüyor. Araştırmalara göre 16 yaşından küçük gençlerin yüzde 85'inden fazlası hâlâ sosyal medya kullanıyor. Yasak kapsamında 5 milyonun üzerinde hesap kaldırıldı veya kısıtlandı; ancak etkilenen kullanıcıların kolayca yeni bir hesap açabildiği açık. Yaş konusunda yalan söylemek genellikle yüz taramalarını ve kontrolleri geçmeye yetiyor.

Bu nedenle hükümet yakın zamanda 45 milyon Avustralya doları olan azami para cezasını 99 milyon Avustralya dolarına, yaklaşık 60 milyon avroya çıkardı. İnternet denetleme kurumu eSafety Commissioner da teknoloji şirketlerini, 16 yaş altındaki gençlerin hesap açmasını önlemek için aldıkları tedbirlerin kanıtlarını sunmaya zorlayabilecek. Henüz para cezası kesilmedi.