Berlin'de Wagner uyarlaması tepki çekti: Operada yuhalama ve protesto

Berlin'deki Deutsche Oper'da (Alman Opera) sahnelenen ve Richard Wagner'in ünlü 'Der Fliegende Holländer' (Uçan Hollandalı) eserinin İsrail ile Almanya'nın Holocaust konusundaki tutumu üzerine yeniden yorumlandığı uyarlama, Alman kamuoyunda tartışma yarattı. Prömiyeri yuhalamalarla karşılanan eser, ikinci temsilinde de protesto edildi; aranın ardından seyircilerin önemli bir kısmı salona dönmedi. Gösteri sırasında Filistinlilerin acılarına değinildiğinde hem alkış hem de yuhalama sesleri duyuldu.

1843 tarihli orijinal eser, denizde dolaşan ve yedi yılda bir karaya çıkabilen bir kaptanın hikâyesini anlatır. Kaptan, kendisine sadık kalacağına yemin eden bir kadınla karşılaştığında laneti bozulur. Yeni yorumda gemi Almanya'yı, Holocaust'un tarihsel suçunu temsil ediyor; İsrail kurtarıcıyı, Filistin ise terk edilmiş sevgiyi simgeliyor. Şarkı bölümleri arasında İsrail görüntüleri, tarihsel bilgiler ve Almanya-İsrail ilişkilerini canlandıran sahneler gösteriliyor.

Yönetmen Rau: Sanat sınırları zorlamalı

İsviçreli yönetmen Milo Rau, bu uyarlamayla Almanya'da İsrail'le ilişkiler üzerine bir tartışma başlatmayı amaçlıyor. Rau'ya göre ülke, geçmişe dair suçluluk duygusuna tutunarak Gazze'de olanları göremiyor. Almanya'da İsrail eleştirisi hassas bir konu; sanatçılar ve medya, antisemitizm suçlaması veya fonların kesilmesi korkusuyla bu konudan uzak duruyor. Bazı sanatçılar ve sanat yönetmenleri eserlerini artık özgürce icra edemediklerini belirtiyor.

Birleşmiş Milletler (BM) ifade özgürlüğü raportörü bu yaz Almanya'yı uyardı; rapora göre İsrail eleştirisi için ayrılan alan çok dar ve bu tür eleştiriler suç haline getiriliyor. Bu durum sanatta otosansüre yol açtı. Opera yönetmeni Rau, bir röportajında 'fail ülkeler Almanya ve Avusturya'da Gazze'deki durum hakkında susmanın seçildiğini' söyledi. Rau, sanatın sınırları zorlaması gerektiğini savunuyor.

Opera uzmanı Hein van Eekert (NPO Klassiek ve WDR3), Almanya'da operada Hollanda'ya göre daha cesur adımlar atıldığını, siyasi sahnelemelerin yapıldığını belirtiyor. Ancak bu durumda Rau'nun operaya çok fazla şey yüklediğini düşünüyor. Rau'nun Wagner'i İsrail'de sahneleme kararı da tepki çekiyor; bestecinin antisemitik görüşleri nedeniyle bu bir tabu sayılıyor ve bu görüntüler operada gösteriliyor. Van Eekert, 'Bu bir yeniden yorumdan öte, neredeyse başka bir hikâye. Ortalama opera seyircisinin hoşuna gitmemiştir' diyor. Yuhalamaların nedeni bu olabilir: 'Her zaman siyasi olmayabilir, seyirci sadece operasını izlemek ister.'

Rau ise seyirciyi kışkırtmayı açıkça istiyor: 'Sanat çatışmadır. Yüzünüze patlamalı. Bu yüzden yapıyorum.' Gösterinin sonunda Alman seyirci 'sorumluluk' almaya çağrılıyor, ancak bunun tam olarak ne anlama geldiği belirsiz kalıyor. Dün akşam perde kapandığında seyirciler tartışarak salondan ayrıldı. Eser, kamuoyunda tartışma yaratmaya devam ediyor.