Bisschop'a yasadışı yerleşim ürünü alımı nedeniyle soruşturma çağrısı

Eski SGP milletvekili Roelof Bisschop, yasadışı yerleşim ürünlerine yönelik ticaret yasağını ihlal ettiği için soruşturma riskiyle karşı karşıya bulunuyor. Bisschop, Hristiyan televizyon kanalı Family7'de yayınlanan bir programda, yasağın yürürlüğe girmesinden bir gün sonra bilinçli olarak iki şişe İsrail şarabı satın aldığını söyledi. Katılmadığı bir Bakanlar Kurulu kararına tepki olarak "bir açıklama yapmak" istediğini belirten Bisschop, söz konusu röportajın YouTube'da "Roelof Bisschop kocht bewust wijn uit Israëlische nederzetting na ingaan handelsverbod" başlığıyla yayınlandığını hatırlattı.

Uluslararası BDS (Boykot, Yatırımların Geri Çekilmesi ve Yaptırımlar) hareketi aktivistleri, Bisschop'un açıklamalarına dayanarak FIOD'a (Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst) suç duyurusunda bulundu. FIOD, kural ihlali sinyali olması durumunda harekete geçebiliyor.

İlk bakışta bir ihlal söz konusu gibi görünüyor. Hollanda 22 Eylül'de yalnızca bir ithalat yasağı değil, aynı zamanda bir satış yasağı, aracılık yasağı, kuralların etrafından dolaşma yasağı ve satın alma yasağı da getirdi. Ancak Bisschop'un satın aldığı ve X'te "biraz kışkırtıcı" bir şekilde paylaştığı iki şişenin gerçekten işgal altındaki bölgelerden gelip gelmediği kesin değil.

Adı geçen İsrailli şarap üreticisi Teperberg'in Batı Şeria'da bağları bulunuyor ve bu nedenle Birleşmiş Milletler'in yerleşimlerde faaliyet gösteren şirketler listesinde yer alıyor. Ancak şirket, internet sitesinde bu özel şarapların hemen dışarıda, İsrail'in Shfelat Yehuda bölgesinde üretildiğini belirtiyor. Uydu görüntüleri de burada gerçekten bağların bulunduğunu doğruluyor. Bisschop ise 'Teperberg Vision' adlı şarabının tam olarak nereden geldiğini bilmediğini söylüyor.

Uygulamadaki belirsizlikler

Bu belirsizlik, söz konusu boykotun denetimi konusundaki genel bulanıklığı yansıtıyor; gerçi şarabın menşei hakkında genellikle hurma, narenciye veya zeytinyağına göre daha fazla bilgi bulunuyor. Gümrük idaresi, Savcılık ve FIOD, yasağın yürürlüğe girmesinden önce yaptıkları uyarıda "ürünlerin menşeini denetlemenin pratikte zor olduğunu" belirtmişti.

Bu konuda daha fazla netlik sağlamak için İsrail'in gerekli durumlarda ürünler hakkında bilgi vermesi gerekiyor. Sorun şu ki, İsrail Hollanda'nın aldığı önleme kesinlikle karşı çıkıyor. Dışişleri Bakanı Sa'ar, Pazar günü yaptığı açıklamada, bu nedenle Ramallah'taki Hollanda diplomatlarının yedi gün içinde işgal altındaki Batı Şeria'dan ayrılması gerektiğini duyurdu.

Hollanda gümrük idaresi, Avrupa dışından gelen ürünlerin denetiminden sorumlu. Bir sözcüye göre bu denetimler "risk odaklı ve örnekleme yoluyla" yapılıyor. Örneğin Schiphol'deki uçuşların denetiminde: personel yetersizliği nedeniyle her uçuş ve her yolcu incelenmiyor.

Buna rağmen İsrail'de bu denetimler de tepkiyle karşılandı. İsrail Dışişleri Bakanlığı, Hollanda'ya uçan vatandaşların "sorunlarla ve uzun süreli, ağır bagaj kontrolleriyle karşılaşabileceği" yönünde bir uyarı yayınladı. Gümrük idaresi bu iddiayı reddediyor.

Denetimin bir diğer sınırlaması da işgal altındaki bölgelerden gelen ürünlerin diğer AB ülkelerinin çoğu üzerinden Hollanda'ya girebilmesi. Somut bir örnek olarak, NOS'un Hollandaca görünen ve Hollandaca internet adresine sahip bir web mağazasında bulduğu Golan Tepeleri'nden beyaz bir şarap gösterilebilir. Bu web mağazası aslında Almanya'da bulunduğu ve Almanya yerleşim ürünlerini boykot etmediği için yapılabilecek fazla bir şey yok. Gümrük idaresi yalnızca Avrupa dışından yapılan ithalatı denetliyor.

Hollanda ürünlerinin Hollanda raflarındaki denetimi ise tamamen eksik görünüyor. FIOD, "bir denetim kuruluşu olmadığını", ancak ihbar ve sinyallere dayanarak cezai soruşturmalar yürüttüğünü vurguluyor. Bu ihbarların pratikte özellikle BDS, The Rights Forum veya diğer aktivist örgütlerden geleceği anlaşılıyor; kurum kendisi süpermarketlerdeki etiketleri denetlemeyecek.

Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, yaptırım kararının yürürlüğe girmesinden bir hafta sonra, olası ihbarlar hakkında bir şey söylemek için hâlâ erken olduğunu belirtti. Bu konu her halükarda bir yıl içinde yapılacak değerlendirmede ele alınacak. Bu nedenle ithalat yasağının bir soruşturmaya yol açıp açmayacağını çok daha sonra öğrenmemiz mümkün. Mahkûmiyet durumunda ise kamu hizmeti cezası, para cezası veya en fazla altı yıl hapis cezası verilebilecek.