BM Batı Sahra misyonunda Rusya ve ABD karşılıklı veto kullandı

Rusya ve ABD, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde Batı Sahra'daki BM misyonunun görev süresinin uzatılmasına ilişkin birbirlerinin karar tasarısını veto etti. Minurso olarak bilinen misyonun görev süresi resmi olarak bugün doluyor. Konsey bugün içinde bir uzlaşıya varamazsa, bölgedeki BM askerleri ve gözlemcilerin varlığı sona erecek.

Misyon 1991'den bu yana genellikle rutin biçimde uzatılıyordu, ancak bu kez oylama farklı sonuçlandı. ABD, misyonun bir yıl daha uzatılmasını ve müzakerelerin tek temeli olarak Fas'ın özerklik planının kabul edilmesini öngören bir tasarı sundu. Tasarıda bölgedeki BM asker sayısının da azaltılması yer alıyordu. Bu tasarı Rusya tarafından reddedildi.

Ardından Rusya, bir yıllık uzatmayı ancak ABD'nin önerdiği değişiklikler olmadan içeren bir tasarı getirdi. Bu tasarı da bu kez ABD tarafından veto edildi.

Fas: Askerler bölgeden çekilmeli

Fas Kraliyet Sarayı, misyonun uzatılmamasını memnuniyetle karşıladı. Saray, tüm asker ve malzemenin önümüzdeki günlerde bölgeden çekilmesi gerektiğini açıkladı. Polisario Cephesi temsilcisi Sidi Omar ise Rusya'nın ABD tasarısını bloke etmesinden dolayı teşekkür etti. Omar, bu tasarının "BM barış sürecinin temellerini baltalayacağını" savundu.

Geçen yıl Güvenlik Konseyi, Fas'ın özerklik planını çözümün temeli olarak kabul ederek Polisario Cephesi'nin taleplerine sınır koymuştu. Ancak ABD'nin bu kez sunduğu tasarı daha ileri gidiyordu: Misyonun adı Minurso'dan Minuso'ya değiştirilecek, yani referanduma işaret eden "R" harfi isimden çıkarılacaktı.

ABD'nin BM Büyükelçisi Michael Waltz, oylamanın ardından referandumun hiç yapılmadığına ve bunun kimlerin oy hakkına sahip olduğu konusundaki anlaşmazlıklardan kaynaklandığına dikkat çekti. Waltz, "Ne yazık ki bu Güvenlik Konseyi'nin bazı üyeleri, BM on yıllardır böyle bir oylamaya hazırlanmazken, misyonun adındaki referandum anlamına gelen 'R' harfini korumak için veto hakkını kullandı" dedi.

Rusya: Tasarı Fas'a fazla destek veriyor

Rusya, ABD tasarısının tartışmalı bölgede Fas'a verilen destekte fazla ileri gittiğini savundu. Rusya'nın BM Büyükelçisi Nebenzia, "Güvenlik Konseyi böyle tek taraflı bir yaklaşımı onaylayamaz. Bu nedenle tasarının kabulünü bloke etmek zorunda kaldık" ifadelerini kullandı.

Fas bölgede ateşkese uyduğunu belirtse de Oxfam örgütü durumun kötüleşmesinden endişe ediyor. Örgüt, "Minurso'nun denetim ve gerilimi azaltma görevlerinin sona ermesi, güvenlik ve istikrarı zayıflatma, siviller ile barışçıl bir çözüm ihtimali üzerinde ciddi sonuçlar doğurma riski taşıyor" açıklamasını yaptı.

Fas, Batı Sahra'yı 1975'te işgal etmişti. Kuzey Afrika kıyısında Fas, Moritanya ve Cezayir arasında yer alan bölge, o tarihe kadar İspanyol sömürgesiydi. Açıklarında petrol bulunduğu ve bölgenin yeraltı kaynakları açısından zengin olduğu belirtiliyor. İlhak, bağımsız devlet talebinde Cezayir'in desteklediği Polisario hareketiyle çatışmaya yol açtı.

1973'te kurulan Polisario Cephesi önce İspanyol işgaline, 1975'ten itibaren de Fas'ın varlığına karşı savaştı. 1991'de ateşkes sağlandı. BM başlangıçta bölge sakinlerinin kendi kaderini tayin etmesi için referandum düzenlemek istedi, ancak bu hiç yapılmadı. BM son yıllarda genel olarak "karşılıklı kabul edilebilir bir çözüm" çağrısında bulunuyordu. Polisario 2020'de yeniden silaha sarılarak ateşkesi sona erdirdi. Örgüt 2023'te 50. kuruluş yılını askeri geçit töreniyle kutladı.