BM'de Guterres'in halefi için seçim çekişmeli geçiyor

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri António Guterres, 1 Ocak 2027'de iki döneminin ardından görevinden ayrılacak. Yerine geçecek ismin belirlenmesi için New York'ta kapalı kapılar ardında yürütülen seçim sürecinde bu kez önceki seçimlerden farklı bir durum yaşanıyor: net bir favori aday yok.

BM'nin 193 üyesi yeni genel sekreteri resmen atayacak. Bu ülkelerin hükümet başkanları ve bakanları bu hafta New York'ta düzenlenen yıllık zirve için bir araya geldi. Zirvenin kulislerinde ise seçim süreci yoğun şekilde konuşuluyor.

Seçim fiilen BM Güvenlik Konseyi'nde şekilleniyor. Konsey'de bugüne kadar üç oylama turu yapıldı. Üyeler bu turlarda bir adayı onaylama, reddetme veya görüş belirtmeme seçeneklerinden birini kullanıyor. Gizli oylamalarla yürütülen süreç, Vatikan'daki papa seçimini andırıyor. Ancak oylama sonuçları neredeyse her zaman sızıyor. Gizli oy kullanıldığı için hangi üyenin nasıl oy verdiği ise bilinmiyor.

Grynspan ilk turda öne geçti

Eski BM yetkilisi Daniel Safran-Hon, ilk turun sonucunu ilk öğrenen kişi oldu. Şu anda düşünce kuruluşu Uluslararası Barış Enstitüsü'nde danışman olarak görev yapan Safran-Hon, yarışın hiç olmadığı kadar çekişmeli geçtiğini söylüyor.

Kosta Rika'dan eski BM ticaret yetkilisi Rebecca Grynspan, ilk turda az farkla en fazla oyu aldı. Guterres ile selefleri Ban Ki-moon ve Kofi Annan da ilk turda favoriydi ve seçimi kazanmıştı. Ancak bu kez tablo henüz netleşmiş değil.

Grynspan, cuma günü yapılan üçüncü oylamada gerekli asgari dokuz oyu ancak alabildi. İkinci turda ise Guyana'nın BM Büyükelçisi Carolyn Rodrigues-Birkett onu geçmişti. Rodrigues-Birkett şimdi sekiz oyla Grynspan'ı takip ediyor.

Arjantinli Rafael Grossi de başlangıçta dikkat çeken adaylardandı. Ancak beş lehte ve sekiz aleyhte oyla şansını yitirmiş görünüyor. Rusya, BM atom ajansı başkanı olan Grossi'ye açıkça karşı çıktı. Şili'nin ilk kadın cumhurbaşkanı ve eski BM insan hakları komiseri Michelle Bachelet ise yarıştan kendi isteğiyle çekildi. Geriye yedi aday kaldı.

Adayların Wikipedia sayfaları düzenlenmiş

Adayların Wikipedia sayfalarını elden geçirdiği anlaşılıyor. BM'yi izleyen PassBlue adlı yayın, Ekvador'un eski BM Genel Kurul Başkanı'nın sayfasına övgü dolu yeni bir bölüm eklendiğini tespit etti. Senegal'in eski cumhurbaşkanının sayfasındaki 'demokratik olmayan manevralar', 'baskı' ve 'darbe girişimi' gibi ifadeler ise daha yumuşak sözcüklerle değiştirildi.

Yarışın önündeki isimler daha çok saldırılara maruz kaldı. Grynspan'ın sayfasına iki hafta içinde on yedi kez 'tartışmalar' başlığı eklendi ve kaldırıldı. Yeni Wikipedia kullanıcıları, temeli zayıf bir söylentiyi biyografisine eklemeye çalıştı; ancak moderatörler müdahale etti.

İki önde gelen aday da Latin Amerika kökenli. Bu kıtanın gayri resmi olarak sırası olduğu belirtiliyor; ancak Afrika'dan adaylar da yarışta.

Safran-Hon'a göre Latin Amerika ülkelerinin hızla tek bir aday etrafında birleşmesi gerekiyor. Ona göre bu gayri resmi sıra değişmez değil. Belirsizlik sürerse yeni adaylar çıkabilir.

Öte yandan bir kadının seçilmesi yönünde güçlü bir çağrı var. Çin'in bir kadın aday görmek istediği, Birleşik Krallık için bunun öncelik olduğu ve Güvenlik Konseyi'nin daimi olmayan üyelerinin de bu yönde baskı yaptığı belirtiliyor. Daimi olmayan üyelerin oyu daimi üyelerinkiyle eşit ağırlıkta; ancak veto hakları yok.

BM zirvesinde bulunan Bakan Berendsen, bir kadının kazanmasının 'çok güzel olacağını' söyledi. Berendsen, 'Öncelik liyakatte, ancak iyi bir genel sekreter olacak niteliklere sahip yeterince kadın var' dedi.

BM 80 yıllık tarihinde hiçbir zaman bir kadın tarafından yönetilmedi. Kanada doğumlu, Hollanda kökenli Sarah Hendriks bu duruma dikkat çekiyor. BM kadın örgütünün politika direktörü olan Hendriks, 'Şirketlere cam tavan konusunda ders verirken bunu kendimiz nasıl sürdürebiliriz?' diye soruyor. Hendriks'e göre bu seçim, toplumsal cinsiyet eşitliği için mücadele eden bu kurumun sözünü ne kadar tuttuğunun sınavı.

Kadınların siyasi temsili ilerleme kaydetmiyor. BM ve Dünya Ekonomik Forumu'nun araştırmasına göre 54 BM üyesi ülkede parlamentodaki kadın sayısı azaldı. Hükümetlerdeki kadın sayısı da iki yılda düştü.

Hendriks, mevcut hızla toplumsal cinsiyet eşitliğine ulaşmanın 171 yıl süreceğini hesaplıyor. Ona göre kadın liderliğinin ciddi avantajları var. 'Kadınlar zirvede olduğunda barış ve ekonomik refah geliyor. Veriler bunu gösteriyor' diyor.

Seçim çok uzarsa, BM Güvenlik Konseyi'nin her ay değişen dönem başkanı -şu anda Fransa, gelecek ay Yunanistan- daimi üyelere renkli oy pusulaları vermeye karar verebilir. Böylece hangi adayları destekledikleri veya reddettikleri netleşir ve adaylar kendi durumlarını değerlendirebilir.

Safran-Hon'a göre kesin olan bir şey var: 'Bu aşamada hâlâ ikna edici bir favorinin olmadığı ilk seçim bu.'