Brezilya seçime gidiyor: Lula ile Flavio Bolsonaro yarışıyor

Brezilya bugün yeni devlet başkanını belirlemek için sandık başına gidiyor. Yarış, solcu devlet başkanı Lula da Silva (80) ile radikal sağcı aday Flavio Bolsonaro (45) arasında başa baş geçiyor. Flavio Bolsonaro, 2022'deki darbe girişimi nedeniyle 27 yıl hapis cezası çeken eski devlet başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu.

Flavio Bolsonaro şu anda senatör. Radikal sağcı ve muhafazakar bir program izliyor: devletin ekonomiye az müdahale ettiği serbest piyasa ve suçla mücadelede sert polis operasyonlarından yana. Derin yoksulluk içinde büyüyen Lula da Silva ise ilerici ve sosyal politikalarıyla tanınıyor. Yoksullara yönelik aile yardımı (bolsa familia) ve Amazonların korunması öncelikleri arasında. Anketlerde iki aday da birbirine çok yakın; üç sağcı aday ise açık ara geride kalıyor.

Seçmenin gündemi: ekonomi ve güvenlik

Brezilyalılar için seçimde belirleyici olan konular ekonominin ve güvenliğin durumu. İşsizlik tarihi düşük seviyelerde olsa da geçim maliyetleri arttı, suç oranları ve uyuşturucu kartellerinin gücü büyüdü.

Rio de Janeiro'nun Vilar dos Teles mahallesinde yaşayan Patricia Ferreira da Silva, geçimini eline geçen geçici işlerle sağlıyor. Bazen şişe ve kutu toplayıp satıyor, bazen bir barda tuvalet görevlisi olarak çalışıyor. Duvarları dökülmüş, pencereleri çarşafla kapatılmış küçük bir evde yaşıyor. "Çocuklarıma ancak bir tabak yemek verebiliyorum, fazlası olmuyor" diyor.

Ferreira yıllarca Lula da Silva'ya oy verdi, daha iyi bir yaşam umuduyla. "Ama Lula'dan hayal kırıklığına uğradım, ilerlemeyi başaramıyorum. Market alışverişi pahalandı, düzenli iş bulamıyorum" diyor. Üç kez soyulduğunu ve telefonuyla parasını suçlulara vermek zorunda kaldığını anlatıyor. "Radikal bir değişim istiyorum, bu yüzden bu kez Bolsonaro'ya oy vereceğim" diye konuşuyor.

Bolsonaro cephesi ve "amnesty" vaadi

Seçimden birkaç gün önce Flavio Bolsonaro, Ferreira'nın mahallesinde yoğun bir miting düzenledi. Yüzlerce genç scooter'larla ve bayraklarla konvoyu takip etti. "Lula'yı yeneceğiz! Solu yeneceğiz!" sloganları hoparlörlerden yükseldi. Flavio Bolsonaro, seçimi kazanması halinde babasına af çıkaracağını açıkladı. "1 Ocak 2027'de göreve başlarsam babam yanımda olacak" dedi.

Lula da Silva'yı destekleyen bir toplantıda bulunan 52 yaşındaki Carmen Souza Mendes için Bolsonaro ailesinin yeniden iktidara gelmesi en büyük korku. "Bu hafta sonu Brezilyalılar olarak bir yol ayrımındayız. Demokrasiyi mi seçiyoruz, faşizmi mi?" diye soruyor.

Eski devlet başkanı Jair Bolsonaro, 2022 seçimlerini Lula'ya kıl payı kaybettikten sonra darbe girişimi nedeniyle mahkum edildi. Federal polisin yüzlerce sayfalık dosyasında e-posta ve telefon görüşmeleri yer aldı; belgelerde Lula da Silva'yı devre dışı bırakmayı amaçlayan bir suikast planının da hazır olduğu ortaya çıktı.

Ocak 2023 başında Bolsonaro yanlıları hükümet binalarına ve Yüksek Mahkeme gibi demokratik kurumlara saldırıp zarar verdi. Saldırganlar ağır hapis cezalarına çarptırıldı. Bolsonaro ailesinin iktidara dönmesi halinde onların da af alması ihtimali yüksek. Souza Mendes, "Otoriter bir rejime geri dönmekten ve bu aileyi bir daha başımızdan atamayacak olmaktan çok korkuyorum" diyor.

Ülkede 1964-1985 arasında askeri diktatörlük hüküm sürmüştü ve o dönemdeki darbeyi ABD desteklemişti. Trump'ın göreve gelmesinden bu yana ABD Latin Amerika'ya yeniden yoğun şekilde müdahale ediyor. Bölgedeki birçok ülke son bir yıl içinde ABD desteğiyle sağcı hükümetlere kavuştu.

Lula da Silva geçtiğimiz günlerde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada Brezilya'nın "kimsenin arka bahçesi olmayacağını" söyledi. Bu sözleriyle Trump'ın seçimlere müdahale etmeye çalıştığı yönündeki görüşüne işaret etti. Trump'ın bölgenin en büyük ve en zengin ülkesi olan Brezilya'nın doğal kaynaklarına özellikle ilgi gösterdiği belirtiliyor. Brezilya, Çin'den sonra dünyanın en büyük nadir toprak elementleri rezervlerine sahip. Flavio Bolsonaro bu kaynakları ABD'ye satmaya açık olduğunu şimdiden duyurdu.

İki adaydan birinin bugün ilk turda kazanma olasılığı düşük. Seçimin büyük olasılıkla 25 Ekim'de yapılacak ikinci ve kesin turda belirlenmesi bekleniyor.