Çalışanlara 5,8 milyar euroluk vergi yükü tepki çekti

Hollanda Başbakanı Rob Jetten'in ilk kabinesinin 2027 bütçe planı, vergi artışlarının büyük bölümünün çalışanlara yüklenmesi nedeniyle tartışma yarattı. Plana göre hükümet gelecek yıl toplam 6 milyar euro ek vergi toplayacak. Ancak bütçeyi inceleyen analistler, bu artışın yüzde 97'ye yakınının çalışanlar tarafından ödeneceğini hesaplıyor. Bütçe açıklandıktan saatler sonra bu tablo çeşitli çevrelerden tepki aldı.

Azınlık hükümetinin planı aylar süren muhalefet görüşmeleri sonucunda şekillendi. Parlamentoya gönderilen bütçe 481,2 milyar euroluk gelire karşılık 516,8 milyar euro harcama öngörüyor. Gelir tarafının yaklaşık 181 milyar eurosunu doğrudan vergiler, 137 milyar eurosunu KDV ve akaryakıt tüketim vergisi gibi dolaylı vergiler oluşturuyor. Sağlık sistemi vergileri 66 milyar, sosyal güvenlik 50 milyar, çalışan sigortaları ise 48 milyar euro olarak hesaplanıyor.

Hükümetin en üst danışma organı olan Danıştay (Raad van State), hükümetin söylemi ile uyguladığı politikalar arasında büyük bir çelişkiye işaret etti. Kabine çalışmanın karşılığının alınması gerektiğini sık sık dile getirirken, mali tablolar bunun tam tersini gösteriyor. 2027 için öngörülen 6 milyar euroluk vergi artışının 5,8 milyar eurosunu doğrudan çalışan vatandaşlar, ağırlıklı olarak gelir vergisi artışıyla ödeyecek. İşgücü üzerindeki vergiler belirgin şekilde artarken, büyük şirketler ve yüksek servet sahiplerinin vergi yükü bir miktar azalıyor.

Sybrand van Haersma Buma başkanlığındaki Danıştay, faturayı çalışan nüfusa yüklemenin uzun vadede tehlikeli bir strateji olduğunu vurguladı. Hollanda nüfusu hızla yaşlanırken emeklilerin çalışanlara oranı giderek genişliyor. Bu nedenle Danıştay, sağlık, eğitim ve sosyal güvenliğin finansmanını neredeyse tamamen küçülen bir çalışan hane grubuna dayandırmanın sürdürülemez olduğunu belirtiyor. Kurum, bunun özellikle ekonomik büyümenin yavaşladığı bir dönemde sorun yaratacağı görüşünde.

Satın alma gücü neredeyse tüm gruplarda düşecek

Vergi artışlarının gelecek yıl neredeyse tüm gruplarda satın alma gücünü yüzde 0,1 düşürmesi bekleniyor. Azınlık kabinesi ağustos sonunda etkiyi sınırlamak için ek kaynak ayırmayı kararlaştırdı. Bütçe Günü'nde hükümet, 1,5 milyar euroyu aşan bu kaynağın dağıtımında muhalefet partilerinin de söz sahibi olabileceğini açıkladı.

Sosyal İşler Bakanlığı'nın mevcut satın alma gücü hesaplamaları "teknik bir yorum" üzerine kurulu. Bu nedenle milletvekilleri planlarda değişiklik yaparsa sonuçlar değişebilir. Kabine, mümkün olan en adil dağılımı hedeflediğini belirtiyor; ancak neredeyse tüm grupların satın alma gücünde hafif bir düşüş öngörülüyor.

Hükümet gelir vergisindeki artışı bir miktar yumuşatmayı planlıyor. Bu önlemin bir bölümü artan savunma harcamalarının finansmanına katkı sağlayacak. Ayrıca akaryakıt tüketim vergisindeki geçici indirim bir yıl daha uzatılacak; böylece yakıt fiyatlarının düşük tutulması amaçlanıyor.

Bu önlemlerin finansmanı kısmen musluk suyu vergisinin artırılması ve yaşlılara sağlanan vergi indiriminin azaltılmasıyla karşılanacak. En yüksek gelir vergisi diliminin eşiği de gelecek yıl enflasyona göre artırılmayacak. Böylece yüksek gelirliler, gelirlerinin daha büyük bölümü için en yüksek oranı ödeyecek.

Satın alma gücünde en büyük iyileşmenin emeklilerde görülmesi bekleniyor; artış ortalama yüzde 0,3 olacak. Bu gelişme büyük ölçüde yeni emeklilik sistemine geçişten kaynaklanıyor. Mali durumu iyi olan emeklilik fonları bu geçiş sayesinde bir defaya mahsus artış yapabiliyor. En düşük gelir gruplarının satın alma gücünün de yüzde 0,2 artacağı tahmin ediliyor.

Sendikadan sosyal güvenlik eleştirisi

Sendika FNV, Danıştay'ın değerlendirmesine katıldığını açıkladı. Sendika sosyal güvenlikteki kesintileri eleştirdi. FNV Başkanı Hans Spekman, "İnsanlar hastalandıklarında ya da işlerini kaybettiklerinde sosyal güvencelerini kaybetmeyeceklerine güvenebilmeli" dedi. Spekman, "Bu vicdansız bütçe muhasebe açısından işe yarayabilir; ancak toplumsal olarak her açıdan yanlış" ifadelerini kullandı.

FNV, CNV ve VCP sendikalarıyla birlikte kesintilere karşı eylemler düzenliyor. Bu eylemler arasında ülke çapında bir toplu taşıma grevi de yer aldı. Spekman, "Kabine, bu planlardan duyduğu memnuniyetsizlik nedeniyle işi bırakan binlerce kişi konusunda kafasını kuma gömüyor. Hastalanmaları ya da işsiz kalmaları halinde güvenlik ağlarından haklı olarak endişe duyan milyonlarca Hollandalıyı da görmezden geliyor" dedi.

Başbakan Rob Jetten ise bütçe notunun muhalefetle yapılan birkaç görüşmenin ardından iyileştirildiğini söyledi. Jetten, "Kalkınma yardımlarına daha fazla kaynak ve yaşlılar için aşılama çalışmalarını güçlendirecek önlemler dahil somut öneriler sunuldu" dedi.

Jetten, planları kabineye taşıyan partiler arasında JA21, SGP, 50Plus, Pro ve ChristenUnie'yi saydı. "Umarım buna iyi bir başlangıç yaparız" diyen Jetten, planlara geniş siyasi destek bulmayı umuyor. "Her konuda iş yapmaya hazırız" ifadelerini kullandı.

Maliye Bakanı Eelco Heinen, aşırı düzenlemeler, izin verilmesindeki gecikmeler ve elektrik şebekesindeki tıkanıklığın Hollanda ekonomisini en çok frenleyen sorunlar olduğunu belirtti. 2027 bütçe notunu Temsilciler Meclisi'nde (Tweede Kamer) sunarken "Frenin çözülmesi gerekiyor" dedi.

Heinen, "Hollanda birçok alanda tıkanıyor" uyarısında bulundu. "Daha fazla katkı sağlamak isteyen insanlar gereksiz şekilde düzenlemelerle engelleniyor. Büyümek isteyen şirketler kurallar ve yükümlülüklerle frenleniyor. Reformları değerlendirirken çok sık kaybedeceklerimize odaklanıyor, karşılığında kazanacaklarımıza yeterince bakmıyoruz: büyüme için daha fazla alan."

Heinen ekonomik büyümenin ülkenin geleceği için kritik olduğunu söyledi. "Bu, işler, iyi bir gelir, çocuklarınız için eğitim, güvenebileceğiniz sağlık hizmeti ve kendini savunacak kadar güçlü bir ülke anlamına geliyor" dedi.