Cenevre'de otonom silahlara ilişkin uluslararası anlaşma sağlandı

İsviçre'nin Cenevre kentinde bir araya gelen 128 ülke, "katil robotlar" olarak bilinen otonom silah sistemleri konusunda önemli bir uluslararası anlaşmaya imza attı. Yapay zeka kullanarak kendi başına hedef tespit eden, seçen ve saldıran bu silah sistemleri, makinelerin giderek artan bir şekilde yaşam ve ölüm kararları alması nedeniyle uluslararası toplumu alarma geçirmişti. Özellikle Ukrayna, İran ve Sudan'daki çatışmalarda bu tür sistemlerin kullanılması, müzakereleri hızlandırdı.

İnsanlık için artan risk oluşturan otonom silah sistemlerini düzenlemek amacıyla 10 yıldır çalışan özel bir çalışma grubu, uzun müzakerelerin ardından sabaha karşı mutabakat sağladı. Anlaşma, otonom ölümcül silah sistemlerinin tanımını yaparken hangi sistemlerin kabul edilebilir olduğuna ve bu sistemlerin kullanımında sorumluluğun kime ait olduğuna açıklık getiriyor.

Rusya ve ABD en zorlu ülkeler oldu

Müzakerelerin son ana kadar sürdüğünü belirten Hollandalı diplomat ve silahsızlanma büyükelçisi Robert in den Bosch, "Neredeyse sabah 3'e kadar, toplantı salonunun ışıkları sönene kadar müzakere ettik" dedi. Son dakikada, bir ülkenin muhalefeti nedeniyle görüşmelerin çıkmaza girmemesi için o ülkenin hükümetine danışması için 5 dakika ek süre tanındığını anlatan In den Bosch, "Döndüğünde hepimiz rahat bir nefes aldık" diye konuştu.

Müzakerelerde özellikle büyük askeri güçlerin zorluk çıkardığını ifade eden In den Bosch, "Rusya ve ABD, çözülmesi en zor ülkelerdi" dedi. Öte yandan daha küçük savunma sanayisine sahip bazı ülkeler de metnin yeterince güçlü olmadığını savunarak itiraz etti. In den Bosch, "Sonuçta hiçbir ülkenin yüzde 100 memnun olmadığı bir uzlaşma metni ortaya çıktı; ancak asıl önemli olan 128 ülkenin desteğini almayı başarmasıdır" diye ekledi.

Hollanda'dan anlaşmaya destek

Hollanda da anlaşmaya imza atan ülkeler arasında yer aldı. Ülke, artan şekilde yapay zeka destekli silah sistemlerini kullanıyor. Dışişleri Bakanı Adriaan Berendsen sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Askeri teknoloji hızla gelişirken, bu, ölümcül otonom silah sistemlerinin düzenlenmesinde önemli bir adım" ifadelerini kullandı. Savunma Bakanı Umut Yesilgöz ise "Yeni teknolojilerle savaş da değişiyor. Bu nedenle güçlü uluslararası anlaşmalara ihtiyaç var" dedi.

Ancak uzmanlar, bu anlaşmanın bağlayıcı olmadığına ve asıl mücadelenin bundan sonra başladığına dikkat çekiyor. Sivil toplum kuruluşu Stop Killer Robots'un direktörü Nicole van Rooijen, son dakikada yapılan değişikliklerle metnin zayıflatıldığını savunarak, "Ülkelerin son üç yıldır üzerinde çalıştığı metnin son saatlerde bu kadar zayıflatılmış olması gerçekten üzücü" şeklinde konuştu.

Anlaşmanın bağlayıcı olmamasından dolayı, ilerleyen süreçte uluslararası hukuki bağlayıcılığı olan bir anlaşmaya veya mevcut anlaşmalara benzer yeni bir sözleşmeye dönüşüp dönüşmeyeceğine karar vermek için Kasım ayında tekrar bir araya gelinmesi planlanıyor. Bu sürecin yeniden yıllarca sürebileceği belirtiliyor.