Çin'de yeni yasa çıkışları zorlaştırdı

Çin'de bugünden itibaren yürürlüğe giren yeni bir yasa, Çinlilerin ülkeye giriş ve çıkışını zorlaştırıyor. Yeni düzenleme, hükümete "ülkenin kalkınması" veya "ulusal güvenlik" söz konusu olduğunda kişilerin hareket özgürlüğünü kısıtlama konusunda daha geniş imkân tanıyor.

Yurt dışında yaşayan tanınmış Çinli avukat Henry Gao, X platformunda yaptığı açıklamada, bu yasayla Çin'den ayrılma hakkının "devletin kendi takdirine göre verdiği bir ayrıcalığa dönüştüğü" uyarısında bulundu. Yabancılar için Çin'i ziyaret etmek giderek kolaylaşırken, Çinliler kendilerini giderek daha fazla sınırlandırılmış hissediyor.

Yasa, Çin'in kendi teknolojik gelişimini ve stratejik sektörlerini dışarıya karşı korumaya yönelik daha geniş bir kampanyanın parçası olarak görülüyor. Çin, son onyıllardaki gelişimini büyük ölçüde sermaye, yetenek ve bilgiye açıklığına borçluyken, şimdi mutlak kontrolü öncelik haline getirmiş görünüyor.

Yasa neyi kapsıyor?

Yeni yasa ilk bakışta yasa dışı faaliyetlerle mücadeleyi hedefliyor gibi görünüyor. Adalet Bakanlığı'nın internet sitesindeki açıklamaya göre dünya giderek daha güvensiz hale gelirken, dolandırıcılık ve terörle mücadele edilmesi gerekiyor. Yasa, bu mücadelenin daha etkili yürütülmesini amaçlıyor.

Ancak düzenleme bunun çok ötesine geçiyor. Kurallar, istenmeyen bilgi ve yetenek akışını da önlemeyi hedefliyor. Bu yıl, Çinli yapay zeka şirketi Manus'un ABD merkezli Meta ile yaptığı devralma anlaşması da bu nedenle engellenmişti. Pekin, bilgi kaybını önlemek için anlaşmayı yasaklamıştı. Ayrıca şirketin kurucularının ülkeyi terk etmesini önlemek için aceleyle önlem aranmıştı. Yeni yasa, bu tür tedbirlerin alınmasını ileride çok daha kolay hale getirecek.

Çinliler için yurt dışına seyahat zaten kolay değildi. Nüfusun yalnızca yaklaşık yüzde 11'inin pasaportu bulunuyor. Herkes pasaport başvurusu yapabiliyor olsa da etnik azınlıklar, dindarlar, aktivistler ve parti eleştirmenleri gibi bazı gruplar nadiren pasaport alabiliyor. Pasaportu olanların da kullanımı kısıtlı. Memurlar, askerler ve güvenlik servisi çalışanları yıllardır yurt dışına çıkmak için izin almak zorunda. Son yıllarda bu kural öğretmenler, doktorlar ve kamu şirketi çalışanları için de geçerli.

Şanghay'daki New York Üniversitesi'nden profesör Han Shenlin'e göre sermaye, teknoloji ve yetenek üzerindeki artan kontrol, Pekin'in dış dünyayla alışverişi giderek daha fazla potansiyel bir zafiyet olarak gördüğünü gösteriyor. Han, "İronik olan şu ki, Çin'in en büyük gücü, dış dünyadan fikirleri alıp büyük ölçekte uygulayabilme yeteneği, jeopolitik rekabet bu kanalları daha öngörülemez hale getirdiğinde bir zayıflığa dönüşebilir" diyor.

Han'a göre bu gelişmenin bir de olumsuz yanı var. "İnovasyon, fikirlerin, insanların, sermayenin ve bilginin serbest dolaşımına bağlıdır" diyen Han, "Bilim insanları, girişimciler ve yatırımcılar kendilerini kısıtlanmış hissederse bunun Çin'in teknolojik ilerlemesi üzerinde etkileri olabilir" değerlendirmesinde bulunuyor. Ona göre asıl risk, Çin'in inovasyonu aniden durdurması değil, daha az verimli ve etkisiz hale gelmesi.

Bu kısıtlamalar, Çin'in dış dünyaya daha açık olma yönündeki açıklamalarıyla ve uluslararası alanda kendisi için öngördüğü liderlik rolüyle çelişiyor gibi görünüyor. Han'a göre Pekin bunu farklı değerlendiriyor: "Hâlâ uluslararası alışverişi istiyorlar, ancak yalnızca kendi koşullarında."

Eleştirmenler yasanın kapsamının çok geniş olduğunu savunuyor. "Ulusal güvenlik" tanımının yetersiz kaldığını ve göçmenlik servisine çok fazla yetki verildiğini belirtiyorlar. Vatandaşların hukuki durumuna ilişkin endişeler de dile getiriliyor. Yeni yasa uyarınca yetkililer, kişiyi bilgilendirmeden yurt dışı çıkış yasağı koyabiliyor. Bu da pratikte kişinin böyle bir karara itiraz etme imkânının elinden alınması anlamına geliyor.