Corona komisyonu 150 saatlik ifade maratonunu tamamladı

Hollanda'da koronavirüs krizinin nasıl yönetildiğini inceleyen parlamento araştırma komisyonunun kamuya açık ifade oturumları sona erdi. Dokuz hafta boyunca 47 kişiyle toplam yaklaşık 150 saat görüşüldü. Komisyon, her oturumun açılışında bir sonraki pandemi ya da uzun süreli kriz için ders çıkarma amacını dile getirdi. Oturumlarda büyük bir skandal ortaya çıkmadı; ancak çıkarılan dersler var.

İfadelerde karar alma süreçleri sıkça gündeme geldi. Kabinenin farklı görüşlere yeterince kulak verip vermediği tartışıldı. Eski Başbakan Mark Rutte, tıbbi tavsiyelerin kendileri için pusula işlevi gördüğünü ve belirleyici olduğunu söyledi. Kriz ilerledikçe yalnızlık, öğrenme kayıpları ve ruh sağlığı gibi başka boyutlar da öne çıktı. Eski SCP direktörü Kim Putters bunu "çok yönlü bir kriz" olarak nitelendirdi.

En ağır tedbirler ve gençler üzerindeki etkiler

Oturumlarda en tartışmalı tedbirler olan sokağa çıkma yasağı ve okulların kapatılması geniş yer buldu. Den Bosch Belediye Başkanı Jack Mikkers, sokağa çıkma yasağı için "Günün bir bölümünde toplumu adeta bir hapishaneye çeviriyorsunuz" dedi. Eski Adalet Bakanı Ferd Grapperhaus'un bu tedbirle ilgili temel haklara ilişkin sorunlar yaşadığı, ancak bu çekincesini bir kenara bırakmak zorunda kaldığı belirtildi.

Eğitim Bakanı Arie Slob, okul kapatma kararlarının her seferinde "bir yenilgi" gibi hissettirdiğini söyledi. Eski VO-raad başkanı Paul Rosenmöller fırsat eşitsizliğinin arttığını belirtti. Çocuk ombudsmanı Margrite Kalverboer ise "çocuk haklarının kesinlikle ihlal edildiğini" ifade etti. Buna rağmen okullar üç kez kapandı.

Bu tür tedbirlerden sorumlu kabine üyeleri ise çoğu zaman başka seçenek olmadığını savundu. Eski Sağlık Bakanı Hugo de Jonge, sonunda yaşam ve ölüm meselesi olduğunu söyledi. Yoğun bakım kapasitesi ve "kod siyah" olarak anılan durumun önlenmesi temel kaygıydı. Hastanelerin yetersiz kaldığı İtalya'nın Bergamo kenti bir korku senaryosu olarak görüldü. Rutte, Hollanda'nın "iğne deliğinden geçtiğini" ifade etti.

Karar alma sürecine dair eleştiriler ve öneriler

Kararları kimin aldığı da tartışıldı. Eski Ekonomi Bakanlığı Devlet Sekreteri Mona Keijzer, küçük bir erkek grubunun her şeyi belirlediğini savundu. Rutte'nin De Jonge'a attığı bir mesajda "Ferd ile birlikte geri kalan herkese karşı, harika" ifadesi yer aldı. Keijzer bu durumu "tünel görüşü" olarak nitelendirirken, De Jonge buna "kararlılık" dedi.

Eski Bakan Carola Schouten, kriz statüsünün mümkün olduğunca erken bırakılması önerisinde bulundu. Rutte ise karar baskısından bağımsız olarak daha temelden bir yön değerlendirmesi yapılmasını önerdi. Komisyonun bu konularda tavsiyelerde bulunması bekleniyor.

İfadelerde eleştirmenlere de yer verildi. Maurice de Hond gibi isimler yeterince dinlenmediklerini savundu. Dönemin politika yapımcıları, farklı düşünenlerin daha fazla dışlanmaması gerektiğini kabul etti. Eski NCTV başkanı Pieter-Jaap Aalbersberg "wappie" ifadesini kullandığı için pişman olduğunu söyledi.

OMT Başkanı Jaap van Dissel, tedbirlerin tüm istisnaları nedeniyle neredeyse anlaşılmaz bir hal aldığını belirterek "tedbirler spagetti çorbası" ifadesini kullandı. Komisyon ayrıca koronavirüs döneminde Tweede Kamer'in (Hollanda Temsilciler Meclisi) işleyişini de mercek altına aldı. Eski Meclis Başkanı Khadija Arib, Meclis'in yeterli söz hakkına sahip olduğunu söylerken, eski SGP lideri Kees van der Staaij daha iyi olabileceğini ifade etti. Milletvekillerinin koronavirüs tartışmalarına hazırlanmak için yeterli zamanı bulamadığı belirtildi.

İfadelerin bir diğer ortak teması pandemiye hazırlık oldu. Pandemi sonrası bu alana 300 milyon euro ayrılırken, bu miktar bir ara sıfıra indi ve şu anda yıllık 177 milyon euro düzeyinde. Son tanık olan eski GGD yetkilisi Anja Schreijer bu nedenle "yarım yüksek setler" ifadesini kullandı. Viroloji uzmanı Marion Koopmans da ilk ifade gününde bütçeyi "oldukça tutumlu" olarak değerlendirmişti.

Beş milletvekilinden oluşan komisyonun önümüzdeki aylarda tüm görüşleri tutarlı bir anlatıya dönüştürmesi ve nihai raporunu gelecek yılın başında tamamlaması gerekiyor.