Depozito şişeleri daha çok toplanıyor ama yasal hedef hâlâ uzakta

Hollanda'da her yıl daha fazla insan depozitolu şişe ve kutularını iade edip parasını geri alıyor. Ancak depozito sisteminin (statiegeld) başladığı beş yıl öncesinden bu yana zorunlu yüzde 90 toplama hedefine hâlâ ulaşılamıyor.

Hollanda'daki depozito sistemini denetleyen Verpact vakfının yılın ilk yarısındaki verilerine göre, 2026'da depozitolu plastik şişelerin yüzde 78'i toplanacak. Kutu ve tenekelerde ise bu oran yüzde 86'ya ulaşıyor.

2021'de şişe ve kutular için depozito sistemi başlatıldığından bu yana üretici ve ithalatçıların plastik şişe ve kutuların yüzde 90'ını toplayıp geri dönüştürmesi yasal zorunluluk. Oranlar geçen yıla göre artış gösteriyor: 2025'te plastik şişelerin yüzde 77'si, kutuların ise yüzde 83'ü toplanmıştı. Ancak Verpact'ın 2025 ön raporuna göre bu yıl yeniden yüzde 90 hedefine ulaşılması öngörülmüyor.

“Değişen Avrupa düzeni”

Verpact Yönetim Kurulu Başkanı Hester Klein Lankhorst, değişen Avrupa düzenine dikkat çekerek, “Her zaman yaptığımızın aynısını yaparak gelecekte yasal hedeflerimize ulaşabileceğimizi söyleyemeyiz” dedi.

Şu anda depozito almayan şirketlerin de bu sisteme dahil olmaya zorlanması gerektiğini belirten Klein Lankhorst, Avrupa'da daha fazla geri dönüşüm kapasitesi çağrısında bulundu. Depozitosuz şişe ve kutu satışının yasaklanmasının gelecekte atılabilecek adımlardan biri olduğunu söyledi.

Teşvikler ve yeni toplama noktaları

Çevre ve Ulaşım Denetleme Kurumu (ILT) bu yıl para cezası tehdidinde bulunmasının ardından Verpact, tüketiciler için ek teşvikler geliştirdi. Şişe ve kutularını iade edenlere nakit ödüllü ulusal bir çekiliş ve bu iadeyi teşvik etmek için piyango başlatıldı.

Verpact bu yıl 2 bin 500 yeni iade noktası ekledi ve yıl sonundan önce süpermarketler ile halka açık alanlarda 5 bin 400 yeni toplama noktası kurulmasını öngören yasal zorunluluğu yerine getirmeyi bekliyor.

Verpact geçen yıl depozito sistemine 220 milyon avrodan fazla yatırım yaptı ve geri dönüşüm yapan tüketicilere 626 milyon avro ödedi. Ancak tüketiciler tüm şişe ve kutularını iade etmediği için 129 milyon avro sahipsiz kaldı. Bu para depozito sistemine geri aktarılıyor ve yeni iade makineleri gibi harcamalarda kullanılıyor.

Hollanda'da yaklaşık 9 bin 900 depozito toplama noktası ve 23 bin bağış noktası bulunuyor.

Kahve kapsülleri depozito kapsamında olmasa da, 1 Ocak 2026'dan itibaren tüketiciler bunları ev tipi aerosol kutularıyla (deodorant ya da krem şanti kutuları gibi) birlikte PMD kutularına (plastik ambalaj, metal ambalaj ve içecek kartonu) atabilecek. Bu uygulama, Verpact ile Kahve Kapsülü Geri Dönüşüm Derneği arasındaki anlaşmaya dayanıyor.