El Niño geri döndü: dünya genelinde sıcaklık rekorları bekleniyor

Pasifik Okyanusu'nun tropikal bölgelerindeki su sıcaklığı normale göre 3 derece daha yüksek. Bilim insanları, bu El Niño'nun 1950'den bu yana görülen en güçlü varyant olabileceğini belirtiyor. Olayın 2027 baharına kadar sürmesi bekleniyor.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, "El Niño gözlerimizin önünde zirveye ulaşıyor" dedi. "Bilim hiçbir kuşkuya yer bırakmıyor: gezegen bilinmeyen sulara açıldı ve bu sular giderek ısınıyor."

El Niño, Pasifik Okyanusu'nun tropikal kesimlerindeki deniz suyunun geçici olarak ısınması anlamına geliyor. Bilim insanları, bu bölgede su sıcaklığının ortalamanın 0,5 derece üzerine çıkması durumunda resmi olarak El Niño'dan söz edildiğini, 2 derecenin üzerine çıkması halinde ise güçlü bir varyantın ortaya çıktığını belirtiyor.

Bu ısınma küresel sıcaklığı yükseltiyor, rüzgar ve yağış düzenlerini değiştiriyor ve aşırı hava olaylarının olasılığını artırıyor. İklim değişikliğinin zaten ısıttığı ve aşırı hava koşullarını şiddetlendirdiği gezegende, El Niño bu etkiye ek bir katman daha ekliyor.

Pasifik'teki bu ısınma bazı bölgelerde şiddetli kuraklığa yol açarken, başka bölgelerde normale göre çok daha fazla yağışa neden oluyor. Olay Endonezya'da 11 yılın en büyük doğal yangınlarına yol açtı. Avustralya da kuraklık nedeniyle orman yangınları bekliyor. Peru ve Ekvador'da ise normalden çok daha fazla yağış düşüyor ve sık sık sel yaşanıyor.

Afrika ve Amerika'da etkiler

Güney Afrika kuraklıkla mücadele ederken, Kenya, Etiyopya ve Somali gibi Doğu Afrika ülkelerinde çok daha fazla yağış görülüyor. ABD'de etki özellikle güneyde hissediliyor; bu bölge belirgin şekilde daha yağışlı bir dönem geçiriyor.

Okyanuslardaki değişim ekosistemleri de vuruyor. Aşırı ısınan denizlerde "deniz sıcak dalgaları" daha sık görülüyor. Bu durum mercanların kitlesel olarak ağarmasına ve balıkların ölmesine yol açabiliyor; deniz yaşamının tüm döngüsü bundan etkileniyor.

El Niño her yerde aynı şiddette hissedilmiyor. Ancak meteorologlara göre dünya genelinde eylül-kasım döneminde sıcaklıklar ortalamanın üzerinde seyredecek. Savaş, yoksulluk ve aşırı hava olaylarıyla zaten boğuşan ülkeler en ağır darbeyi alacak.

Hollanda ve Avrupa'da hava koşullarındaki dalgalanmalar çok daha az hissediliyor. Avrupa'da baharın biraz daha yağışlı geçme olasılığı var, ancak bu kesin değil. Karayip Hollandası'nda ise kasırga sayısının azalması, buna karşılık kuraklığın artması bekleniyor.

Etkilerin sınırlı kalması, Avrupa'nın bundan hiç etkilenmeyeceği anlamına gelmiyor. El Niño dünya genelinde kuraklık nedeniyle ürün kayıplarına yol açıyor; bu da gıda fiyatlarını yükseltiyor ve dünya ticaretini etkiliyor.

Eylül başında kuraklık nedeniyle Panama Kanalı'ndan geçebilen gemi sayısı azaldı. Burası dünyanın en önemli ticaret yollarından biri. BM verilerine göre Asya'nın bazı bölgelerinde şeker ve palm yağı üretimi de baskı altına giriyor ve bu ürünler pahalanıyor.

Dünya Gıda Programı, gelecek yıl yaklaşık 50 milyon kişinin daha akut açlıkla karşılaşacağını öngörüyor. BM kuruluşu bu nedenle 80 milyon dolar (yaklaşık 69 milyon euro) kaynak ayırdı.

Doğal bir olay, ancak etkileri büyük

El Niño, insan kaynaklı ısınmadan bağımsız, doğal bir olay. Bilim insanları arasında iklim değişikliğinin bu hava olayını etkileyip etkilemediği konusunda henüz bir görüş birliği yok; örneğin El Niño'nun bu nedenle daha sık ya da daha güçlü hale gelip gelmediği tartışılıyor.

Ancak El Niño'nun küresel sıcaklığı geçici olarak yükselttiği, La Niña'nın ise düşürdüğü açık. Güçlü bir varyant, denizden atmosfere geçen ısı nedeniyle dünya ortalamasında 0,1 ila 0,2 derecelik bir artışa yol açabiliyor.

Bu nedenle sıcaklık rekorları sıklıkla bir El Niño yılında ya da zirvesinin hemen ardından kırılıyor. 2024, önceki El Niño'nun son dönemine denk geldi ve ölçülen en sıcak yıl oldu.

El Niño olmadan da iklim değişikliği nedeniyle daha sıcak bir dünyayla karşılaşıyoruz. Birkaç on yıl önce sıcak sayılan yıllar, bugün görece serin kalıyor. Buna bir de El Niño eklenince yeni sıcaklık rekorlarının kırılması olası. Bu da olayın, çok daha uzun süredir devam eden ısınmaya nasıl ek bir ivme kazandırdığını gösteriyor.

Kesin sonuçlar, sonbaharda beklenen zirve döneminde daha net ortaya çıkacak. Bu arada ülkeler, şirketler ve yardım kuruluşları ek afet planları, acil yardım ve erken uyarı sistemleriyle önlem alıyor.

BM Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) başkanı Celeste Saulo, "Bu olağanüstü El Niño, olağanüstü bir hazırlık gerektiriyor" dedi.