Endonezya Papua'da dünyanın en büyük ormansızlaştırma projesini sürdürüyor

Endonezya, gelecek yıl yürürlüğe girecek Avrupa Birliği (AB) ormansızlaştırma kurallarına rağmen yağmur ormanlarını kesmeyi sürdürüyor. Ülkenin Papua bölgesinde şu anda dünyanın en büyük ormansızlaştırma projesi yürütülüyor. Merauke kentinde Hollanda yüzölçümünün dörtte üçü büyüklüğünde bir orman alanı, palmiye yağı ve şeker kamışı plantasyonları kurmak için yok ediliyor.

Palmiye yağı, Hollanda süpermarketlerindeki ürünlerde hâlâ yaygın olarak bulunuyor. Wageningen Üniversitesi'ne göre market raflarındaki sabun, bisküvi, çorba ve sosların yaklaşık yüzde 40'ında palmiye yağı var. Hollanda, Avrupa'nın en büyük palmiye yağı ithalatçısı konumunda. Bu yağın büyük bölümü ise dünyanın en büyük üreticisi olan Endonezya'dan geliyor.

Güney Papua bölgesindeki kesim alanı ıssız görünüyor. Kurumuş toprak yığınları ve kesilmiş ağaç kütüklerinden oluşan devasa alanlar var. Planlanan 2,3 milyon hektarın yalnızca 43 bin hektarı kesilmiş durumda. Drone görüntüleri ormansızlaşmanın boyutunu açıkça ortaya koyuyor. Kesim şirketleri henüz tüm araziyi ele geçirmiş değil.

Bölgede yaşayan Papua halkı geçim kaynağını kaybediyor

Bölgede yaklaşık 40 bin yerli Papua yaşıyor ve bu insanlar nesillerdir ormandan geçiniyor. Vincent Pipaloh, çevresindeki bitkileri göstererek şunları söylüyor: "Bu bir guava bitkisi. Pazardа satıyoruz. Şuradaki ağacın yapraklarını sebze olarak kullanıyoruz. Burada gördüğünüz sarmaşık köklerinden ilaç yapıyoruz." Pipaloh, bir zamanlar daha geniş bir ormana sahip olduğunu, ancak büyük bambu ormanının artık yok olduğunu belirtiyor.

Küçük orman çiftliğinin bir kilometre yakınında bir askeri üs inşa ediliyor. Bu, ağır askerileştirilmiş Papua'daki sayısız üsten biri. Endonezya'nın geri kalanında 700 sivil başına bir polis veya asker düşerken, Papua'da bu oran 100 kişiye bir asker veya polis şeklinde.

Pipaloh'a göre ordu, Papua halkının elindeki toprağı almak için yetkililere yardım ediyor. "Askeri istihbarat servisi haziran ayında beni ziyaret etti" diyor. O gün bir çatışma yaşanmadı, ancak aktivist Tasya Manong'a göre bu açık bir mesajdı: "Bu, Endonezya yönetiminin aktivistleri ve yerel Papua halkını sindirmek için kullandığı birçok yöntemden biri. Bu yaşam alanının yok edilmesine karşı çıkan herkes bununla karşılaşıyor."

Endonezyalı gazeteciler, yerel yönetimlerin bölge sakinlerini telefonla arayarak topraklarını devretmek için imza atmaya zorladığını ortaya çıkardı. Pipaloh'a göre palmiye yağı şirketleri de aile fertleri arasına nifak sokmaya çalışıyor. İş teklif ederek veya faturaları ödeyerek bunu yapıyorlar. "Böylece kardeşimle aramda bir anlaşmazlık çıktı" diyor Pipaloh. Yani bir böl ve yönet stratejisi uygulanıyor.

Endonezya hükümetine göre Güney Papua'daki kesim alanı, gıda ve yakıt güvenliği için Stratejik Ulusal Proje kapsamında. Papua halkının da iş, ucuz gıda ve yakıttan faydalanması gerektiği belirtiliyor. Ancak yerel Papua halkına ormanlarının karşılığında verilen tarlalarda tarım maliyetleri, yeterli hasat geliri elde etmek için genellikle çok yüksek kalıyor. Bunu fark ettiklerinde ise artık çok geç oluyor.

Aktivistlere göre yerel yönetimler bu duruma müdahale etmiyor. "Çünkü siyasi elit, palmiye yağı ve şeker kamışı endüstrisinin gelirlerinden kendisi de pay alıyor." Yerel yöneticilerin para aldığına dair kesin bir kanıt yok; ancak eylem grupları belirsiz izin süreçlerini eleştiriyor ve yolsuzluk iddialarını gündeme getiriyor. Bu tür iddialar Endonezya'da yaygın.

AB kuralları ve belgesel gösterimleri

Endonezya hükümetine göre Güney Papua'daki orman çiftçilerinin geleneksel yaşamı sessizce son buluyor. Dünyanın en büyük ormansızlaştırma projesini konu alan bir belgeselin gizli toplantılarda gösterilmesi gerekti. Bu tür "nobar" adı verilen onlarca gösterimde ordu, etkinliği durdurmak için gönderildi. NOS'un bu geziyi izinsiz yapmasının nedeni de bu; zira izin verilmeyeceği biliniyordu.

Pipaloh, "Uluslararası medyanın buraya gelip sesimizi duymasına neden izin verilmediğini anlamıyorum" diyor. Aktivist Tasya Manong ise nedenini anlıyor: Dünya buradaki durumu bilmediği sürece kimse harekete geçmeyecek.

AB'nin ormansızlaştırma kurallarının gelecek yıl yürürlüğe girecek olması da durumu değiştirmiyor. "Ülkeler, ormanların kesildiği Endonezya ürünlerini ithal etmeyi bırakmalı. Özellikle de insan hakları ihlalleri yaşandığı için." Ancak bu kuralların uygulanması zor olacak. AB de bunu biliyor. Çeşitli raporlar, Papua'dan gelen palmiye yağının Endonezya fabrikalarında kurallara uygun palmiye yağıyla karıştırıldığını gösteriyor. Bu nedenle ithalatçıların, orman kesilerek üretilmiş palmiye yağı ithal edip etmediklerini tespit etmesi çok zor. Endonezya'nın plantasyonlar için orman kesmeye devam etmesini güvenli görmesinin nedenlerinden biri de bu.