Fas'ta doğum oranı düştü, aile yapısı değişiyor

Fas'ta kadın başına düşen ortalama çocuk sayısı 1,97'ye indi. Bu oran, ülke nüfusunun uzun vadede aynı seviyede kalabilmesi için gereken 2,1'in altında. Hollanda merkezli NOS'un haberine göre, Fas'ta doğum oranı ilk kez bu kadar düşük seviyeye geldi.

1970'lerde Fas'ta yedi ya da sekiz çocuklu aileler olağan karşılanıyordu. "Ne kadar çok çocuk, o kadar iyi" anlayışı onlarca yıl geçerliydi; çünkü çocukların ileride yaşlı ebeveynlerine bakacağına inanılıyordu. Bugün ise bu köklü aile sistemi baskı altında.

Fas bu konuda yalnız değil. Mağrip ülkelerinin genelinde doğum sayısı hızla azalıyor. Cezayir'de kadın başına ortalama çocuk sayısı 2'nin hemen altında, Tunus'ta ise 1,5'e kadar geriledi.

Kadın örgütlerinden hükümete çağrı

Geçen hafta yapılan parlamento seçimleri öncesinde kadın örgütü Azzahrae, siyasi partilere aileleri destekleyecek önlemler almaları çağrısında bulundu. Örgüt, genç ebeveynlere avantajlı devlet kredileri sağlanmasını ve çalışan kadın sayısı arttığı için doğum izninin uzatılmasını öneriyor.

Başkent Rabat'ta bir parkta yapılan görüşmelerde birçok Faslı, 2026'da aile kurmayı ulaşılmaz bir hedef olarak görüyor. 55 yaşındaki Fouad, "Gençler iş olmadığı için çok geç evleniyor. Çocuk sahibi olmak büyük bir sorumluluk" diyor. Ülkede geçim ve eğitim masrafları her geçen gün artıyor. 40 yaşındaki Hanan ise evli değil ve çocuğu yok: "Ayda 500 euro kazanan biri bile kiradan sonra market, sağlık ve diğer günlük giderleri nasıl karşılar?" diye soruyor.

Emeklilik ve sağlık sistemi üzerindeki baskı

Ekonomist Mohamed Jadri, durumun kritik olduğunu ancak siyasetin henüz harekete geçmediğini söylüyor. Jadri'ye göre hem kamu hem de özel hastanelerde sağlık hizmetine talep ciddi biçimde artacak. Ona göre diğer sorun emeklilik sistemi: "Emeklilik fonlarımız şimdiden baskı altında. Her emekliye karşılık yalnızca bir çalışanın düştüğü bir duruma doğru gidiyoruz."

Jadri, bu gidişatın Fas nüfus yapısını değiştireceğini ve ülkenin işçi göçüne hazırlanması gerektiğini belirtiyor. "Bugün belki Faslı bir elektrikçiyi, tesisatçıyı ya da taksi şoförünü arıyorsunuz" diyen Jadri, gelecekte bu kişinin Mısır, Senegal, Mali ya da başka bir Afrika ülkesinden gelebileceğini ifade ediyor.

Küçülen aile yapısının etkileri şimdiden yaşlı bakımında hissediliyor. Kazablanka'daki Ennassim bakımevinin müdürü Zakia Echbani, yaşlı bakımına talebin çok yüksek olduğunu söylüyor. Echbani'ye göre Fas'ta yalnızca Rabat'ta bir özel bakımevi var, o da Fransız konsolosluğuna bağlı. Ticari bakımevlerine izin veren yasa 2015'te kabul edilmiş olsa da hâlâ yürürlüğe girmedi. Bu nedenle Ennassim, sakinlerinden ücret alamıyor; kurum devlet sübvansiyonları ve bağışlarla ayakta duruyor.

Echbani, özel yaşlı bakımının Fas'ta hassas bir konu olduğunu belirtiyor: "Fas bir İslam ülkesi ve insanların, imkânlar arttığında anne babalarını daha erken bakımevine yerleştireceğine dair bir endişe var."

75 yaşındaki Jaouad Cbihi, iki yıldır Ennassim'de yaşıyor. Koronavirüs salgınında üretim şirketi iflas eden ve çocuğu olmayan Cbihi, bir süre otelde kaldıktan sonra bakımevine yerleşmiş. Jadri, kültürel engeller nedeniyle bakımevlerinin hızla büyümeyeceğini düşünüyor. Ona göre Fas, yaşlıların evde kaldığı ve çocuklarının bakıcı tuttuğu bir ara modele yöneliyor; bunun bir avantajı da yeni iş imkânları yaratması.