Fiji'de köyler deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle taşınıyor

Pasifik Okyanusu'nda büyük bir nüfus hareketi yaşanıyor. Deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle giderek daha fazla insan evini terk etmek zorunda kalıyor.

Fiji'de iklim değişikliği nedeniyle yaşanılamaz hale gelen yüzlerce köy taşınıyor. Ada ülkesi, yüzlerce kırılgan topluluğu daha yüksek bölgelere taşımak için sistematik bir ulusal plan hazırlayan dünyadaki ilk ülkelerden biri oldu.

Pazartesi günü Fiji ve Tuvalu'da başlayan iklim toplantısında, Pasifik'teki ada ülkeleri içinde bulundukları zor duruma dikkat çekiyor. Bu toplantı, Avustralya'nın Pasifik adalarıyla birlikte yılın en önemli iklim zirvesi COP31'e ev sahipliği yapmaktan çekilmesinin ardından bölgeye teselli ödülü niteliğinde. Yıllarca süren siyasi anlaşmazlıkların ardından Türkiye tek aday olarak kaldı ve zirveyi Kasım ayında Antalya'da düzenleyecek.

Fiji'nin ikinci büyük adası Vanua Levu'daki Vunidogoloa köyü, 2014 yılında hükümet desteğiyle taşınan ilk köy oldu. Taşınma sırasında köyün muhtarı 66 yaşındaki Sailosi Ramatu'ydu.

Topluluk on yıl boyunca hem kendi içinde hem de siyasetçilerle görüşmeler yaptı. Ramatu, "Köyümüzü terk etmek istemiyorduk ama mecburduk" diyor.

Köylüler kalabilmek için ellerinden geleni yaptı. Köy kıyıdaydı ve halk geçimini balıkçılıkla sağlıyordu. Ancak yükselen deniz seviyesi nedeniyle seller giderek sıklaştı. İki deniz duvarı inşa edildi, ancak bunlar birer birer sular altında kaldı veya toprak erozyonu nedeniyle yıkıldı. Evlerini kıyıdan giderek daha uzağa taşıdılar.

Ramatu, "Köy içinde üç kez taşındım ama yeterli olmadı. Su sık sık dizlerimize kadar geliyordu" diyor. Beyaz yağmur çizmeleriyle evinin kalıntılarının üzerinde duruyor. Kumun üzerinde sadece bir parça duvar kalmış. "Bir noktada adeta bir ada gibiydik, her tarafımız suyla çevriliydi" diye ekliyor.

Fiji gibi Pasifik'teki alçak ülkeler, Tuvalu ve Kiribati de iklim değişikliğinin sonuçlarına karşı en kırılgan ülkeler arasında. Bu bölgede sıcaklık ortalaması dünyanın geri kalanından daha hızlı artıyor ve deniz seviyesi de hızla yükseliyor.

Fiji'nin başkenti Suva'da deniz seviyesi 1993-2024 arasında 29 santimetre yükseldi. Fiji'de deniz seviyesinin istikrarlı şekilde yükselmeye devam etmesi bekleniyor. Bu hız iklim değişikliğinin hızına bağlı. Dolayısıyla sel riski de artacak.

Sadece Fiji'de iklim değişikliği nedeniyle aşırı tehlike altında olan yaklaşık 700 topluluk bulunuyor. Hükümet en kırılgan köyleri taşımak için hızlı adımlar atıyor, ancak bu süreç karmaşık, pahalı ve zaman alıcı. Üstelik her zaman iyi sonuçlanmıyor.

Vunidogoloa'nın 150 sakini on iki yıl önce taşınmış olsa da yeni köy hâlâ tam olarak düzenlenmiş değil. Hükümet evler yaptırdı ancak mutfak veya çamaşır yıkama alanı eklemeyi unuttu. Ayrıca yeni köy bir yamaçta yer aldığı için yoğun yağışlarda yine sel yaşanıyor.

Ramatu, topluluğu için daha fazla destek almak amacıyla hükümet nezdinde hâlâ lobi yapıyor. "Yeni yerleşimdeki drenaj sistemi bakımsız kaldığı için yine sel ve erozyonla karşılaşıyoruz" diyor. Ancak maddi kaybın çok ötesinde sorunlar var.

Taşınma nedeniyle Fiji'nin yerli iTaukei halkı için çok önemli olan toprakla kurulan manevi ve kültürel bağ da koptu. Ramatu, eski köyde gömülü olan anne babasını düşündüğünde gözleri doluyor. "Beni iyi bir hayata kavuşturmak için çok çalıştılar. Evimi terk etmek zorunda kalmak hâlâ zoruma gidiyor" diyor.

Eylül ayında Birleşmiş Milletler tarihi bir kararı kabul etti. Karar, toprakları tamamen yükselen deniz seviyesi tarafından yutulsa bile ada ülkelerinin egemenliğini, sınırlarını ve vatandaşlığını koruyacağını garanti altına alıyor.

Ramatu yine de yaklaşan iklim toplantılarına ilişkin beklentilerini düşük tutmaya çalışıyor. "Kaç tane COP toplantısı yapıldı? Sıcaklık ve deniz hâlâ yükseliyor" diyor.

Dünyaya sesleniyor: "İklim değişikliğinin sonuçlarıyla mücadele etmek için birlikte çalışalım. Bu büyük mücadele herkesi ilgilendiriyor. En ağır sonuçları belki biz yaşıyoruz ama etkisi her yerde hissediliyor. Hiç kimse bunu tek başına başaramaz, birbirimize ihtiyacımız var."

Tuvalu adalar grubu ise yavaş yavaş denizde kayboluyor.