Filipinler ile Çin arasında Güney Çin Denizi gerilimi büyüyor

Filipinler ile Çin arasında Güney Çin Denizi'ndeki ada ve resif iddiaları nedeniyle yaşanan gerilim, Filipinler'in kuzeyindeki Batan Adaları'nın da tartışmaya açılmasıyla yeni bir boyut kazandı. Çin, bölgenin büyük bölümünü kendi toprağı olarak görüyor ve deniz hukukuna dayanarak bölgede hak iddia eden komşularıyla zaman zaman çatışma yaşıyor. Manila ile Pekin arasında Spratly Adaları ve Scarborough Resifi üzerinden yıllardır süren anlaşmazlık sürerken, şimdi bir olası çatışma alanı daha gündeme geldi: Filipinler'in en kuzeydeki eyaleti olan Batan Adaları.

Bölge, Tayvan'a yaklaşık 200 kilometre mesafede bulunması nedeniyle stratejik önem taşıyor. Geçtiğimiz hafta Çin'in Manila Büyükelçisi Jing Quan'ın, bir savaşı "kolayca kazanabileceklerini" söylemesi diplomatik gerilimi artırdı. Filipinler bu sözleri tehdit olarak değerlendirdi ve Quan'ı Dışişleri Bakanlığı'na çağırdı.

Batan Adaları'na ilişkin hak iddiası

Bu yaz bir grup Çinli bilim insanı, Batan Adaları'nın "Tayvan adasının doğal coğrafi uzantısı" olduğu sonucuna vardı. Çin, Tayvan'ı kendi topraklarının bir parçası olarak gördüğü için bu iddiayla Batan Adaları üzerinde de hak talep etmiş oldu. Adaların nüfusu yalnızca 19 bin civarında; burada yaşayanlar çoğunlukla balıkçılar, tatlı patates yetiştiren çiftçiler ve yılda yaklaşık 13 bin turisti ağırlayan birkaç otel sahibi. Asıl önemli olan ise coğrafi konum: Askeri uzmanlara göre Luzon Boğazı'nda bulunan adalar, Çin donanmasına Pasifik Okyanusu'na doğrudan geçiş imkânı sağlayabilir.

Filipinler, Çin'in bilimsel iddiasını hemen reddetti. Dışişleri Bakanlığı, Batan Adaları'nın egemenliğinin "tartışmasız olduğunu ve bu konunun kapandığını" bildirdi. Filipinli tarihçiler, adaların 18. yüzyıldan bu yana, İspanyolların sömürge döneminde bile takımadanın parçası olduğunu vurguluyor. 2016'da Lahey'deki Daimi Hakemlik Mahkemesi, Filipinler'in başvurusu üzerine Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki iddialarını reddetmişti. Çin bu kararı tanımayı reddediyor.

Harvard Üniversitesi Tayvan Araştırmaları uzmanı Felix Brender, Channel News Asia'ya yaptığı açıklamada, Çin'in Batan Adaları'nı talep etmesinin hukuki bir dayanağı olmadığını, ancak bu iddiayı sık sık dile getirmesinin ona meşruiyet kazandırabileceğini söyledi. Brender, "Tehlike, tekrarın Filipin topraklarını tartışmalı hale getirmesidir" dedi.

Diplomatik açıklamalar da sertleşiyor. Filipinler Savunma Bakanı Teodoro, Çin'i "bölgesel huzursuzluk yaratmakla" suçladı. Bu yaz başında Çin, daha önceki sözleri nedeniyle Teodoro'yu yaptırım listesine almıştı. Büyükelçi Quan buna yanıt olarak, "Çin askeri güç kullanırsa kolayca kazanabiliriz. Ama Çin barışı sever, bu yüzden şiddeti seçmiyoruz" demişti. Çin Dışişleri Bakanlığı da Filipinler'i "siyasilerin bu tür sorumsuz davranışlarını dizginlemeye" çağırdı. Filipinler ise en güçlü diplomatik adımı attığını belirterek büyükelçiyi Devlet Başkanı Marcos'un huzuruna çağırdı. Marcos, "Bu bana tehdit gibi geldi, hiç de diplomatik bir açıklama değildi. Büyükelçi ile aramda tartışılması gerektiğini düşünüyorum" dedi. Görüşme henüz gerçekleşmedi. Büyükelçi Quan ise sözlerinin tehdit amacı taşımadığını savunuyor.

Çin'in sert açıklamaları tesadüf değil. Marcos'un göreve gelmesinden bu yana Filipinler hükümeti ABD'ye daha fazla yakınlaştı. Üç yıl önce hükümet, Amerikan ordusuna Luzon'un kuzeyindeki üç askeri üsse erişim izni verdi. Luzon, ülkenin en büyük adası ve Batan Adaları'na dolayısıyla Tayvan'a en yakın bölge. Ayrıca Filipinler ordusu bölgede Japonya ile askeri tatbikatlar düzenliyor. Bu durum Çin'i rahatsız ediyor. Geçen yıl Japonya Başbakanı Takaichi'nin Tayvan'a yönelik bir Çin saldırısının "Japonya'nın varlığını tehdit eden bir durum oluşturabileceğini" söylemesiyle Çin-Japonya ilişkileri büyük ölçüde gerilmişti. Çin de Güney Çin Denizi'ndeki askeri tatbikat ve faaliyetlerini artırıyor. Geçen ay Çin donanması ve hava kuvvetleri Scarborough Resifi çevresinde tatbikat yapmış, bu Filipinler ve ABD'nin sert eleştirilerine yol açmıştı.