Fransa, Venezuela saldırısı sırasında görünmeyen askeri uçaklar için uyardı

Fransa, 3 Ocak'ta Venezuela'ya düzenlenen ABD saldırısı sırasında Karayip bölgesinde sivil hava trafik kontrolü tarafından görülemeyen askeri uçaklar konusunda uyarıda bulundu. Uçakların radar ekranlarında görünmemesi nedeniyle hava trafik kontrolörleri diğer uçakları askeri araçların varlığı konusunda her zaman bilgilendiremedi.

Bu bilgiler, Hollanda Dışişleri Bakanlığı'nın Açık Yönetim Yasası (Woo) kapsamındaki başvuru üzerine kamuoyuyla paylaştığı belgelerde yer alıyor.

NOS, 14 Aralık'ta Curaçao üzerinde bir yolcu uçağı ile ABD'ye ait askeri yakıt ikmal uçağı arasında yaşanan ve askeri aracın radarda görünmediği bir kıl payı çarpışmayı daha önce bildirmişti. Kıl payı çarpışmanın yaşandığı durumda da bu risk söz konusuydu.

Görünmeyen askeri uçakların oluşturduğu tehlike

Sivil hava trafik kontrolü tarafından görülemeyen askeri uçakların oluşturduğu tehlike şu: hava trafik kontrolörleri diğer uçakları zamanında uyaramıyor. Bu uçakların konumu hakkında bilgi olmadan yeterli güvenlik mesafesinin sağlanması da mümkün olmuyor. Yolcu uçağı pilotları bu nedenle beklenmedik şekilde bir askeri araçla karşılaşabiliyor ve çarpışmayı önlemek için kendilerinin müdahale etmesi gerekebiliyor.

Fransa'nın uyarısı, Venezuela'ya düzenlenen ABD saldırısı sırasında sivil kontrolörlerin görüş alanı dışında kalan askeri uçakların yeniden hesaba katıldığını gösteriyor. Uyarı, Curaçao, San Juan ve Piarco uçuş bilgi bölgelerini kapsıyordu. Pilotlara ayrıca, operasyonel imkânlar ölçüsünde, gerekirse kaçış manevrası yapabilmeleri için ekstra yakıt almaları tavsiye edildi. Belgelerden, bu tür uçakların 3 Ocak'ta Curaçao uçuş bilgi bölgesinde fiilen uçtuğu bilgisi çıkmıyor.

NOS'un ilk kez bildirdiği olaylar, havayolu şirketleri, ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), Curaçao hava trafik kontrolü ve uluslararası havacılık kuruluşları arasında acil görüşmelere yol açtı. KLM ardından Curaçao hava sahasından geçen uçuşlara yönelik güvenlik önlemlerini sıkılaştırdı. Uçakların bu bölgede uçuş boyunca ekstra aydınlatma taşıması zorunlu hale getirildi. 18 Aralık'ta Curaçao ve Aruba hükümetleri, ABD ile Amerikan askeri uçaklarının transponderlerini açması konusunda anlaşmaya varıldığını duyurdu.

ABD uçuş yasağı ve kriz görüşmeleri

Yaklaşık iki hafta sonra Venezuela'ya ABD saldırıları düzenlendi; Devlet Başkanı Maduro ve eşi gözaltına alınarak ABD'ye götürüldü. FAA, 3 Ocak'ta Curaçao Uçuş Bilgi Bölgesi'nde (FIR) Amerikan sivil havacılık operatörlerine uçuş yasağı getirdi. Askeri faaliyetlerden kaynaklanan güvenlik riskleri nedeniyle tüm uçuş irtifalarında geçerli olan bu yasak, ABD askeri ve devlet hava araçlarını kapsamıyordu.

Curaçao FIR, güney Karayipler'in büyük bölümünü kapsıyor ve Venezuela'nın Maiquetía uçuş bilgi bölgesine komşu. Hava trafik hizmetleri Curaçao hava trafik kontrolü tarafından yürütülüyor. ABD'nin yasağı Amerikan havacılık operatörleri için geçerliydi ve hava sahasının tüm uçaklara kapatıldığı anlamına gelmiyordu. Diğer şirketler uçuşlarını güvenli şekilde gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceklerini kendileri değerlendirmek zorundaydı.

KLM, 3 Ocak'ta ABC adalarına (Aruba, Bonaire, Curaçao), Sint Maarten'e ve diğer çeşitli Karayip destinasyonlarına uçuşlarını iptal etti. TUI ve Corendon da uçuşlarını iptal etti. Dışişleri Bakanlığı'na göre iptaller yaklaşık 2600 KLM yolcusunu etkiledi. Curaçao hükümeti o dönemde hava sahasının tamamen kapatılmadığını, ancak alarma geçildiğini açıklamıştı. Havayolu şirketleri uçup uçamayacaklarını kendileri değerlendirmek zorundaydı. 4 Ocak'ta ABD'nin kısıtlamaları kaldırıldı ve şirketler adalara uçuşlarını yeniden başlattı.

Hollanda hükümeti 3 Ocak'ta ABD saldırıları ve bunun bölgeye etkileri konusunda kriz görüşmesi yaptı. Görüşmeye Dışişleri, Savunma, İçişleri, Altyapı ve Su Yönetimi ile Adalet ve Güvenlik bakanlıkları katıldı. KLM, TUI fly ve Corendon temsilcileri de güvenlik durumu hakkında bilgilendirildi. 4 Ocak'ta İçişleri Bakanlığı başkanlığında Karayip bölgesi için bir yönlendirme grubunun toplanacağı duyuruldu. Savunma ve Dışişleri bakanlıkları burada bilgi paylaşacaktı.

Kamuoyuyla paylaşılan belgelerden, Curaçao havacılık yetkililerinin uluslararası güvenlik uyarılarından ne zaman haberdar edildiği ya da saldırı sırasında askeri uçuş hareketleri konusunda ABD ile hangi anlaşmaların yapıldığı bilgisi çıkmıyor.

6 Ocak'ta Hollanda kriz görüşmesi yeniden toplandı. Görüşmede kriz yaklaşımının kriz öncesi aşamaya döndürülmesine karar verildi. Bir sonraki toplantının 13 Ocak'ta yapılması planlandı; durumun daha erken toplanmayı gerektirmesi hali hariç. Karar sürecine dayanak oluşturan senaryo analizleri büyük ölçüde gizlendi. Paylaşılan belgelerde Curaçao hava trafik kontrolünün ABD saldırısı sırasında askeri uçuş hareketlerine ilişkin hangi bilgilere sahip olduğu yer almıyor. Ayrıca Curaçao ve Aruba'nın Aralık'ta ABD ile transponder kullanımı konusunda duyurduğu anlaşmaların operasyon sırasında hâlâ geçerli olup olmadığı ve uygulanıp uygulanmadığı da netleşmiyor.