Fransa'da hükümet krizi siyasi kutuplaşmayı derinleştiriyor

Fransa'da haftalardır devam eden geniş çaplı protestolar, yağma olayları ve polis şiddeti, ülke siyasetinde gerilimi artırıyor. Başkent Paris başta olmak üzere birçok kentte etkili olan olaylar, Fransa'nın yanı sıra Avrupa için de önem taşıyan cumhurbaşkanlığı seçimlerine altı ay kala siyasi dengeleri sarsıyor.

Hemen hemen tüm partiler, şiddet olaylarının kışkırtıcısı olarak aşırı solcu La France Insoumise (LFI) partisini işaret ediyor. Parti, gösterilerde sık sık dile getirilen anarşist slogan "ACAB" (tüm polisler şerefsizdir) ile arasına mesafe koymamakla suçlanıyor.

Başbakan Lecornu acil toplantı düzenledi

Başbakan Sébastien Lecornu, gerginliği yatıştırmak amacıyla grup başkanlarını bir araya getirdi. Toplantıda cumhurbaşkanlığı seçimleri çevresinde güvenlik konusu da ele alınacak. Cumhurbaşkanı adayı ve LFI lideri Jean-Luc Mélenchon, partisinin toplantıya katılacağını açıkladı ancak görüşmeleri sabote etme tehdidinde bulundu. Mélenchon, başbakanın kendisini sorguya çekmesine izin vermeyeceğini göstermek istiyor.

Mélenchon, partisinin şiddeti körüklediği yönündeki değerlendirmeleri reddediyor. Aksine, hükümeti banliyölerdeki derin sosyal ve ekonomik sorunları çözmemekle suçluyor. Ona göre, huzursuzluğun sorumluluğu hükümet ve poliste; ayrıca Orta Doğu'daki savaş gibi diğer gerilimler de etkili oluyor. Bu çerçeveyle özellikle gençlere hitap ediyor.

Aşırı sağcı Ulusal Birlik (Rassemblement National, RN) partisi de halk öfkesinden kazançlı çıkıyor. Fransa uzmanı Niek Pas'a göre, devam eden huzursuzluk cumhurbaşkanı adayı Marine Le Pen'in konumunu güçlendiriyor. Le Pen için bu durum, zayıflamış ve kontrolü kaybetmiş bir hükümete karşı düzen ve güvenliğin savunucusu olarak öne çıkmak için bulunmaz bir fırsat.

"RN parti binasında kahkahalarla gülüyorlardır" diyen Pas, "Le Pen'in oy kazanmak için yapması gereken fazla bir şey yok; sadece sakin bir görüntü vermesi yeterli" diye ekliyor. Bu hafta yayınlanan bir anket de Le Pen'in rüzgarı arkasına aldığını gösteriyor. Ankete göre Le Pen, sadece cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turunda değil, ikinci turunda da favori durumda ve rakibi kim olursa olsun kazanacak gibi görünüyor.

Fransa'da cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turu gelecek yıl 18 Nisan'da, ikinci turu ise 2 Mayıs'ta yapılacak. Siyasi yelpazenin uçları destek kazanırken, sosyal demokratlar ve merkez sağ oy kaybediyor. Anketlerde Raphaël Glucksmann (Place Publique), Édouard Philippe (Horizons) ve Gabriel Attal (Cumhurbaşkanı Macron'un partisi Renaissance) geriliyor.

"Şiddet kutuplaşmayı artırıyor" diyen Pas, "özellikle siyasi merkez, buna ikna edici bir yanıt vermekte zorlanıyor. Bu belirsizlik endişe verici. Fransa'nın içinde bulunduğu derin krizi gözler önüne seriyor: sosyal, mali-ekonomik ve siyasi bir kriz" ifadelerini kullanıyor.

Geçen cumartesi şiddet kontrolden çıktı. Mağazalar ve süpermarketler yağmalandı, cumhuriyet sembolleri hedef alındı: Limoges belediyesi alevlere teslim olurken, Marsilya belediyesine saldırıldı. Pas, "17 Ekim, yani cumartesi, Macron'un hesaplaşma günüydü; on yıllık cumhurbaşkanlığının değerlendirmesiydi" diyor. Olayların bu denli şiddetli olmasında seçimlerin yaklaşmasının da etkisi var. Siyasi partiler bu duruma müdahil olup stratejilerini keskinleştiriyor.

Fransız siyaset bilimci ve anketçi Jérôme Fourquet de uçlardaki partilerin en net tavırları aldığını ve birbirleriyle mücadeleye girdiğini belirtiyor. "Merkezdeki diğer tüm siyasi güçleri devre dışı bırakmaya çalışıyorlar" diyor.

Tüm bu siyasi şiddetin ortasında Macron çaresiz görünüyor; Le Monde'dan siyasi gazeteci Solenn de Royer'ın analizine göre, Macron isyancıların zihninde neler olup bittiğini anlamıyor. Ayrıca olaylar sonrası yaptığı televizyon konuşmasında gerginliği yatıştıracak somut öneriler sunmadı. Macron'un hareket alanı da kısıtlı: Ulusal Meclis'te çoğunluğu olmadığı için elleri büyük ölçüde bağlı. Haziran 2024'te kendi kararıyla yapılan erken genel seçimlerden bu yana parlamento üç büyük ve uzlaşmaz bloğa ayrılmış durumda.

Bu arada Fransa önümüzdeki cumartesi yeni protestolara hazırlanıyor; sarı yelekliler bunu "ikinci perde" olarak adlandırıyor. Polisin tek başına üstesinden gelemeyeceği için hükümet ordudan da yardım istemeyi planlıyor. Sarı yelekliler 31 Ekim'de "üçüncü perde" eylemlerini duyurdu bile.