Fransa'da seçim öncesi protestolar: Uzmanlar Fransız Devrimi'ne benzetiyor

Fransa'da devam eden protesto dalgası, ülkenin alışık olduğu gösteri kültürünün çok ötesine geçmiş durumda. Kırktan fazla şehirde gösteriler düzenleniyor, altı binden fazla kişi gözaltına alındı ve beş yüzden fazla okul kapılarını kapattı. Eylemler sık sık şiddete dönüşüyor ve göstericiler polisle çatışıyor. Bu hafta on beş yaşındaki bir çocuk, flaş bombası nedeniyle elini kaybetti.

Tilburg Üniversitesi'nde ceza hukuku alanında öğretim üyesi olan ve gösteri hukuku konusunda uzmanlaşan Alice Dejean de la Bâtie, "Geçen hafta Paris'te protestoların başladığını gördüğümde hemen anladım: bu iş kontrolden çıkacak" diyor.

Fransa ciddi ekonomik sorunlarla boğuşuyor, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tarihsel olarak en düşük popülerlik oranlarından birine sahip ve kamuoyundaki tartışma ortamı büyük ölçüde sertleşmiş durumda. Önümüzdeki bahar yapılacak seçimlerle birlikte bu koşullar, öğrenci protestolarının kontrolden çıkması için yeterli zemini oluşturdu.

Sarı yeleklilerden bu yana değişmeyen öfke

Mevcut protesto dalgası, 2018'de ortaya çıkan sarı yelekliler hareketini güçlü biçimde andırıyor. O dönemde de gösteriler başlangıçta tek bir somut konuya odaklanmıştı: akaryakıt vergilerinin artırılması. Ancak hareket kısa sürede Fransız toplumunun geneline yayıldı.

Protestolar zamanla dinmiş olsa da memnuniyetsizlik dinmedi. Amsterdam Üniversitesi'nde Fransız tarihi alanında öğretim üyesi olan Niek Pas, gösterilerin yeniden alevlenmesinin Fransızların "adeta kalıcı bir kriz bilinci halinde" yaşadığını gösterdiğini söylüyor.

"Fransızlar tarihsel olarak olağanüstü bir öz imaja sahipti, her zaman Fransız ihtişamından söz ederlerdi" diyen Pas, "Fransa artık dünya sahnesinde bu rolü oynamıyor. İhtişam kalmadı" ifadelerini kullanıyor.

Pas'a göre buna ekonomik ve mali kaygılar da ekleniyor. Yüksek devlet borcu ve tıkanan ekonomi için "Fransa aslında iflas etmiş durumda" diyen Pas, "Fransız refah devleti son derece cömert biçimde kurulmuş, halka çok sayıda sübvansiyon ve imkân sağlanmış. O para artık yok ve sosyal hizmetlerden kesinti yapılması gerekiyor" şeklinde konuşuyor.

Aynı sosyal hizmetler alarm verirken, ihtiyaç duyulan bütçenin daha da artması bekleniyor. Hızla yaşlanan Fransa'da sağlık ve emeklilik harcamalarının daha da yükseleceği öngörülüyor.

Bu da pek çok Fransızın gelecek konusunda umutsuz olması anlamına geliyor. Pas, "Gelecek nesillerin önceki nesillerden mutlaka daha iyi durumda olmayacağını fark ediyorlar" diyor. Mevcut protesto dalgasının öğrenciler arasında başlaması da bu nedenle tesadüf değil.

Seçim yarışında aşırı uçlar öne çıkıyor

Dejean de la Bâtie, mevcut hoşnutsuzluğu Fransız Devrimi sırasında yaşananlarla karşılaştırıyor. O dönemde halk ayaklanmış ve kral halkı dinlemeye karar vermiş, ancak ardından hiçbir şey değişmemişti.

2018'deki kitlesel olaylardan sonra da benzer bir durum yaşandı. Macron da o dönemde halka danışmaya ve ortak bir çözüme ulaşmaya karar vermişti. Dejean de la Bâtie, "Çok konuşuldu ve çok söz verildi, ama pek çok Fransızın gerçekten bir şeyin değiştiğini hissettiğini sanmıyorum" diyor.

Ona göre Fransızların kendilerinin dinlenmediğini düşünmesi, hükümete duyulan güveni ciddi biçimde zedeliyor. Sarı yelekliler hareketinden sonraki yıllarda gösterilerin son derece hızlı biçimde sertleştiğini belirten Dejean de la Bâtie, hem göstericilerin hem polisin daha şiddet yanlısı hale geldiğini ve bu nedenle eylemlerin daha çabuk kontrolden çıktığını söylüyor. "Paris'te büyüdüm" diyen Dejean de la Bâtie, "Paris'te çevik kuvvetin müdahale etmediği bir protesto görmeyeli çok uzun zaman oldu. Yaşlılar ve küçük çocuklu ebeveynler eylemlerde fazla kalmıyor, çünkü bir noktada şiddetin çıkacağını biliyorlar" ifadelerini kullanıyor.

Son on yıldaki huzursuzluk yalnızca toplumsal alanla sınırlı kalmadı. Pas'a göre Fransa'da popüler başkanlar zaten pek olmaz, ancak Macron'a yönelik hoşnutsuzluk görülmemiş düzeyde. Önümüzdeki bahar görev süresi dolacak olan Macron'un yerine Fransa yeni bir cumhurbaşkanı seçecek.

Ancak anketlerde Marine Le Pen'in aşırı sağcı Ulusal Birlik (Rassemblement National) partisi açık ara önde gidiyor. Onu geniş bir farkla Macron'un partisi izliyor. Hemen ardından Jean-Luc Mélenchon'un aşırı sol hareketi Boyun Eğmeyen Fransa (La France Insoumise, LFI) geliyor.

Pas, "Bu protestolar kutuplaştırıcı bir etki yapıyor, dolayısıyla hem RN hem LFI'nin bu huzursuzluktan kazanç sağladığını düşünüyorum" diyor. Mélenchon kendisini protesto hareketinin taçsız kralı olarak konumlandırırken, RN ise cumhuriyet düzeni ve otoritesi vurgusu yapıyor.

Nisan ayında yapılacak Fransız seçimlerinin belirleyici turunda Le Pen ile Mélenchon'un karşı karşıya gelmesi olası görülüyor. Le Pen sorunları göçmenlere bağlarken, Mélenchon suçu zenginlere yüklüyor.

Pas'a göre Paris'teki cumhurbaşkanlığı sarayı Élysée'ye kimin geleceğinin pek bir önemi yok. "Sağ mı sol mu iktidarı ele geçirir, fark etmez: mali ve ekonomik tablo devasa boyutlarda. Aslında kimin kazandığının bir önemi yok" diyor.