Hollanda ve Avrupa'dan UCM'ye destek, ABD yaptırımına karşı hazırlık

Hollanda, ABD'nin Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) yönelik olası yaptırımlarına karşı Avrupalı müttefikleriyle birlikte hareket ediyor. Lahey merkezli mahkemenin ABD tarafından hedef alınması, hem Hollanda hem de Brüksel'de yakından takip ediliyor.

Başbakan Jetten, bu hafta New York'ta Birleşmiş Milletler'de yaptığı konuşmada "Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne dokunmayın" mesajı verdi. Hollanda'ya Avrupalı müttefiklerden destek geldi. Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, "Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne yönelik tehdit ve saldırılar kabul edilemez" dedi.

ABD Başkanı Trump, bir gün önceki konuşmasında mahkemenin "göstermelik yargılamalar" yürüttüğünü savundu. Ancak henüz ek yaptırım açıklamadı. Jetten'e göre bu, Hollanda'nın uzun süredir yürüttüğü sessiz diplomasinin bir sonucu.

Stratejinin ne kadar süreceği belirsiz

Bu stratejinin ne kadar etkili olacağı bilinmiyor. Hükümet, ev sahibi ülke olarak Hollanda'nın özel bir sorumluluğu bulunduğunu belirtiyor. Bu durum, Lahey'i Trump'ın mahkemeye yönelik kampanyasında daha da savunmasız hale getiriyor. ABD'nin Hollanda Büyükelçisi ise Jetten'e yanıt olarak, "mahkeme ABD'den uzak durduğu sürece" Washington'ın UCM'yi rahat bırakmak istediğini söyledi.

ABD, Rusya, Çin, Hindistan, İsrail ve İran gibi ülkelerle birlikte UCM üyesi değil. Washington'ın mahkemeye yönelik eleştirileri onlarca yıl öncesine dayanıyor. 2002'de George Bush, ABD'ye vatandaşlarını Lahey'den çekme hakkı tanıyan "Lahey İstilası" yasasını imzalamıştı.

Ancak UCM'nin İsrail Başbakanı Netanyahu hakkında tutuklama emri çıkarmasının ardından ABD yaptırım uyguladı. Hakimlerin yarısı bu yaptırımlardan etkilendi. Bir anda ABD'ye gidemez hale geldiler ve kredi kartları reddedildi. Hakimler ayrıca sağlık sigortalarından çıkarıldıklarını anlatıyor.

Trump yönetiminin mahkemeyi dağıtma tehdidindeki bir sonraki adımı, UCM'nin bir kurum olarak yaptırıma tabi tutulması olabilir. Bu durumda 900 çalışanı bulunan mahkeme, ABD finansal sisteminden tamamen kopabilir.

AB'den karşı hamle hazırlığı

Hollanda, Trump'ın daha sert adımlar atmasını engellemeye çalışırken bir yandan da AB çatısı altında gerekirse karşı hamle için hazırlık yapıyor. Hollanda hükümeti bir yıl önce Avrupa Komisyonu'ndan "bloke tüzüğü"nü hazırlamasını istemişti. Bu tüzük yürürlüğe girerse Avrupalı şirket ve kuruluşlar, AB'nin geçersiz saydığı ABD yaptırımlarını görmezden gelmek zorunda kalacak. İspanya ve Belçika gibi ülkeler açıkça bu düzenlemeyi savunuyor.

Teoride ABD yaptırımları böylece "bloke edilecek" ve Avrupalı şirketler zararları için tazminat alabilecek. Ancak uzmanlara göre pratikte işler bu kadar basit değil. Hem AB hem ABD'de faaliyet gösteren şirketler hangi yasaya uyacakları konusunda imkansız bir seçimle karşı karşıya kalıyor. Avrupa yasalarına uyup ABD yaptırımlarını görmezden gelirlerse, Amerika'da cezai kovuşturma riskiyle karşılaşıyorlar.

Bu nedenle Avrupa bloke yasasını devreye sokmak öncelikle güçlü bir siyasi mesaj anlamına geliyor. ABD'nin nasıl karşılık vereceği belirsiz. Lahey ve Brüksel'de daha fazla tırmanma endişesi var ve temkinli bir tutum hakim. Dışişleri Bakanı Berendsen, bunu "yalnızca bir kez kullanabileceğiniz bir sopa" olarak nitelendiriyor.

UCM'nin bir savcısına göre mahkeme, olası yeni yaptırımlara karşı şimdiden koruma altına alındı. Mahkeme geçen yıl Amerikan yazılım sistemi yerine Alman sistemine geçti. Ayrıca çalışanların maaşları, olası ABD yaptırımlarında finansal sıkıntıya düşmemeleri için aylar öncesinden ödeniyor.

AB, finans sektörünün ABD'ye büyük bağımlılığı nedeniyle kırılgan durumda. UCM'ye yönelik ABD yaptırımları bunu bir kez daha ortaya koydu. Yarın öğleden sonra mahkemenin yaptırım uygulanan iki hakimi, Brüksel'de Avrupa Parlamentosu'nda yaşadıkları sorunları anlatacak.

Aynı saatlerde Dışişleri Bakanı Berendsen ile Alman mevkidaşı Wadepuhl, Lahey'deki UCM'yi birlikte ziyaret edecek. Bu ziyaret açık bir destek mesajı olarak değerlendiriliyor. Hollanda ve mahkemeye üye diğer 26 AB ülkesi, Trump'ın tehditlerini sürdürmemesini umuyor. Bunun boş bir umut olup olmadığı önümüzdeki haftalarda netleşecek.