Hollanda'da okullarda 9/11 dersleri: Uzmanlar öğretmenleri uyarıyor

Utrecht Üniversitesi bünyesinde terör uzmanı Beatrice de Graaf tarafından kurulan TerInfo programı, okullara siyasi şiddet, terörizm ve komplo teorileri konularında ders verme desteği sağlıyor. Program yöneticisi Maxine Herinx, NU.nl'ye yaptığı açıklamada yeni neslin 9/11 saldırılarına bakışının, o dönemi bilinçli olarak yaşamış kişilerden farklı olduğunu söyledi.

Herinx'e göre gençler ABD'ye, ABD'nin dış politikasına ve siyasetine karşı daha eleştirel yaklaşıyor. Gazze ve İran'daki gelişmelerin de bu tutumda etkisi var. Ayrıca görüntü manipülasyonunun yaygın olduğu bir dönemde büyüdükleri için "Acaba bu doğru mu?" sorusunu daha sık soruyorlar.

Öğretmenlere önerilen yöntem

TerInfo, öğretmenleri ders materyalinde kendi görüşlerinin öğrencilerininkiyle örtüşmeyebileceği konusunda uyarıyor. Ancak bu, Hollandalı öğrencilerin toplu halde 9/11 komplo teorilerine inandığı anlamına gelmiyor. Yine de "spor uçakları" veya eriyen çelik gibi ayrıntılar hakkında eleştirel sorular soran ve her öğretmenin hemen yanıt veremediği öğrenciler bulunuyor. Bazı öğrenciler için 9/11, ABD'deki 2.977 ölü değil, çoğu Müslüman olan 940.000 ölü anlamına geliyor. Kışkırtmak amacıyla da olsa Usame Bin Ladin'e sempati gösteren öğrenciler de var.

TerInfo öğretmenlere çok açık bir tartışmayla başlamamalarını öneriyor. Herinx, "O zaman konu hemen her yöne savrulabilir" diyor. Bunun yerine önce ortak bir olgu çerçevesi oluşturulması gerektiğini belirtiyor: O gün ne oldu? Öğrenciler bunu araştırabilir veya öğretmen açıklayabilir.

Ardından ikinci bir katman eklenebileceğini söylüyor: Öğrenciler bu konuda ne düşünüyor? ABD'nin tepkisi yerinde miydi? Güvenliğimiz için bu kadar mahremiyetten feragat etmemiz doğru mu? Herinx, öğrencilerin terörle mücadele dahil eleştirel olabileceğini, ancak şiddet ve terörizmi yüceltmeye başladıklarında sınır çizilmesi gerektiğini vurguluyor.

Eleştirel düşünme ve medya okuryazarlığı

Medya okuryazarlığının da önemli bir rol oynadığını belirten Herinx, öğrencilere "Eleştirel olmak güzel bir özellik, ama kendinizi abartmayın. Siz uzman değilsiniz, bir influencer da değil. Bu konuda eğitim almış biri mantıken sizden çok daha fazla bilgiye sahiptir" dendiğini aktarıyor. Gerçek uzmanlık muhtemelen "zor" bir hikaye ortaya çıkarırken, komplo teorisinin çok daha kolay bir açıklama sunduğunu ekliyor.

Hollanda Sosyal Bilgiler Öğretmenleri Derneği yönetim kurulu üyesi Thomas Klijnstra ise öğrencilerin çevrelerindeki dünya hakkında konuşmayı sevdiklerini, ancak bunu genellikle içgüdülerinden yola çıkarak yaptıklarını söylüyor. Yıllarca ortaöğretimde çalışan ve şu anda öğretmen yetiştirme programında öğretim görevlisi ve araştırmacı olan Klijnstra, öğrencilerin hâlâ sıklıkla "tek nedenli" düşündüğünü, sanki olayların yalnızca bir nedeni varmış gibi akıl yürüttüklerini belirtiyor.

Klijnstra'ya göre duygular argümantasyonda önemli bir rol oynuyor ve öğrenciler bilimsel kanıt yerine çoğunlukla anekdot kanıtlara dayanıyor. Ayrıca internetten öğretmeninkinden çok farklı kaynaklar kullanıyorlar, ancak bu kaynakları değerlendirme ve eleştirel kullanma konusunda yeterince iyi değiller.

Klijnstra, bu "naif akıl yürütmeyi" bıraktırmanın bir öğretmene haftalar aldığını söylüyor. Haftada birkaç saat sosyal bilgiler dersi göz önüne alındığında bu zaman her zaman mevcut değil. Ancak hazırlıksız bir şekilde sınıfta on dakika 9/11 konuşmanın da işe yaramayacağını düşünüyor.

İşe yarayabilecek yöntemler arasında yapışkan notlar veya dijital bir araç kullanarak öğrencilerin 9/11 hakkındaki düşüncelerini bireysel olarak ortaya koymaları ve ardından bu görüşü bir kenara bırakmaları yer alıyor. Klijnstra, "Öğrencilere daha çok bir sosyal bilimci gibi düşünmeyi öğretmelisiniz: sosyologlar, tarihçiler ve antropologlar 9/11'e nasıl bakıyor? Saldırıların hangi sonuçları oldu ve altında hangi nedenler yatıyordu? Hangi kanıtlar ve perspektifler var? Olayların neredeyse hiçbir zaman tek bir nedeni olmadığını öğrenmeliler" diyor.

Tarih ve sosyal bilgiler öğretmeni ve yazar Daan Krahmer, bu farklı perspektiflerin Naarden'deki beyaz villalar bölgesindeki bir öğrenci için de Rotterdam'ın çok kültürlü bir mahallesindeki öğrenci kadar önemli olduğunu belirtiyor. "Birbirlerini anlamaları için 9/11'i anlamaları gerekiyor. Ancak yalnızca 9/11'i anarsanız, tüm hikayeyi anmış olmazsınız" diyor.

Krahmer, dedeleri Suriye, Yemen veya Pakistan'dan gelen öğrencilerin saldırılara gerçekten farklı baktığını söylüyor. Müzeler, pop sanatçıları ve edebiyatın tüm bu farklı perspektifler konusunda oldukça ilerlediğini, ancak eğitimin hâlâ geride kaldığını ekliyor.

Öğrenciler tek bir TikTok videosuna dayanarak Bin Ladin'i kahraman ilan ederse, bunun yalnızca "o bir kötü adam ve teröristti" yanıtından fazlasını hak ettiğini belirten Krahmer, "O öyleydi, ama bir inkar-tartışma döngüsüne girmek istemezsiniz. Tam da şunu tartışmak istersiniz: Bunu neden yaptı? Hangi dönemde ve hangi rejimde büyüdü? Bu tekrar olabilir mi?" diyor.

Bazen aşırı ifadeler kullanılsa da yetişkinlerin ergenlere biraz daha anlayış gösterebileceğini savunan Krahmer, "Bu içeriklerle ilk kez karşılaşıyorlar. Bazı akıl yürütmeleri anlamak oldukça zor. O zaman çok kolay iddialarla yanıltılmaları üzücü" diyor.

Öğrencilere neredeyse üç bin Amerikan ölüsü ve yakınlarını hatırlatarak geri yansıtma yapıldığında, genellikle farklı bir anlayışa vardıklarını söyleyen Krahmer, "Gençlerin yüzde 99,5'i iyi kalpli, bazıları biraz ergen veya hoyrat davranışlar sergilese de. Sonuçta onlarla gayet güzel bir sohbet edebilirsiniz. Belki yetişkinlerle olduğundan bile daha iyi, çünkü dürüstler. Henüz para, statü, ev ve partner tarafından o kadar etkilenmemişler" diyor.