Hollanda'da şekli bozuk sebzeler hâlâ market raflarında yer bulamıyor

Hollanda'da yaygın olarak 'çirkin ördek yavrusu' olarak adlandırılan, şekli bozuk sebze ve meyveler, ekolojik mağazalarda ve açık pazarlarda satılıyor; ancak büyük kısmı kompost yığınlarında çürümeye bırakılıyor. Farmers Daily'nin haberine göre, bu ürünleri tüketiciyle buluşturmak için yapılan eylemler bilinçlendirme amacı taşıyor; süpermarketlerde satışa sunulmasına yönelik somut bir adım atılmış değil.

Wageningen Üniversitesi, ülke genelinde tarlada kalan veya çöpe giden ürünlerin boyutunu araştırıyor. Gıda israfıyla mücadele eden No Waste Army adlı kuruluşun tahminine göre; Hollanda'da yetiştirilen her şeyin yaklaşık yüzde 15'i çiftlikten hiç çıkmıyor. Üçte birinin ise tüketilmediği belirtiliyor.

No Waste Army'un lideri Thibaud van der Steen, üreticilerin süpermarketlerin katı standartlarına uymadığı için on binlerce kilo sebze ve meyvenin elde kaldığını söylüyor: "Şaşırtıcı miktarda ürün mağazalara giremiyor; bir de mağazalardaki ve evlerdeki israfı düşünün. Her yıl Utrecht'ten Barcelona'ya uzanan bir kamyon konvoyunu dolduracak kadar gıda israf ediyoruz."

Gıda israfı politikası

Gıda israfı sorunu ulusal ve Avrupa gündeminde yer alıyor. Tarım Bakanlığı, 2015'e kıyasla 2030 yılına kadar gıda israfını yüzde 50 oranında azaltmayı hedefliyor. Ancak 'farklı görünen' tarım ürünleriyle ilgili herhangi bir düzenleme bulunmuyor.

Tüm taze sebze ve meyveler için geçerli olan Avrupa genel ticaret standardına göre ürünler 'olağan ticari kalitede' olmalı. Marul, çilek ve domates gibi yüksek ticaret hacmine sahip on ürün için ise Avrupa genelinde şekil ve boyut standartları uygulanıyor. Bu tür ürünlerde ortak standardın, ülkeler arasında kalite tanımı konusundaki tartışmaları önlediği belirtiliyor. Diğer ürünlerde ise 'ne kadar eğri olabileceğine' artık piyasa karar veriyor. Bu durumda süpermarketlerin talepleri nedeniyle eğri havuçlar raflara giremiyor.

Bu zincirde ne kadar ürün kaybedildiği takip edilmiyor. No Waste Army, bu hafta Utrecht Merkez İstasyonu'nda 'En Kromme Supermarkt' (En Eğri Süpermarket) adlı bir mağaza açtı. Mağazada, süpermarketlerin reddettiği ancak tüketilebilir durumdaki ürünler satışa sunuluyor. Ayrıca Jumbo'nun israf rafları bulunurken, Lidl da gözden çıkarılan ürünlerle sebze çantası satıyor.

Van der Steen'e göre bu tür girişimler kalıcı çözüm sağlamıyor: "3,5 yıldır tüketicinin bozuk sebzelere ilgisini gösteriyoruz. Bu ay 35 bin aileye düzensiz şekilli sebze kutusu gönderiyoruz. Güzel bir iş, geçen yıl yaklaşık 2 milyon kilo ürünü kurtardık ve bu çok gibi görünüyor. Ancak Albert Heijn her gün 7,5 milyon kişiyi besliyor. Asıl etki onlarda."

Verimlilik ve pazar dinamikleri

Süpermarketlerin verimli çalışması gerektiği belirtiliyor. Örneğin; dört armutluk bir pakette ürünlerin aynı boyutlarda olması isteniyor. Bu sıcak yaz ayları nedeniyle küçük kalan armutlar bu paketlere sığmayarak çöpe gidiyor. Van der Steen şöyle diyor: "İstek var ama süpermarketler manevra kabiliyeti düşük. Marjinleri zaten düşük ve kimse risk almak istemiyor."

Perakende sektörünün çatı kuruluşu Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), verimliliğin önemine dikkat çekiyor. Düzgün ürünlerin kutuya, palete ve kamyona daha fazla sığdığını belirten CBL, bozuk ürünlerin taşınması sırasında daha fazla boşluk kaldığını ve bunun karbondioksit ayak izini büyütebileceğini ifade ediyor. Ayrıca, piyasada düzgün ürünler yeterince varken, bozuk ürünlerin raflarda yer alması için bir neden görmediklerini açıklıyor.

CBL, bozuk ürünlerin tamamen israf edilmediğini, sebze paketlerinde, toplu yemek sektöründe veya konserve sanayinde kullanılabileceğini aktarıyor. Van der Steen ise süpermarketlerin bu savunmasını eleştirerek şöyle konuşuyor: "Süpermarketlerin zarar gören ıspanak satın aldığını anlatması iyi bir şey ancak ölçeklerine kıyasla çok yetersiz."

Albert Heijn yetkilileri, ürün standartlarının esnetilmesine açık olduklarını belirterek, geçtiğimiz günlerde sıcaklık ve kuraklık nedeniyle açık mor renk alan bir brokoli partisinin raflara konulduğunu aktardı. Jumbo ise sorunun farkında olduğunu ancak toplumun da değişmesi gerektiğini savunuyor: "Standartları gevşetirsek tüketiciler ürünü almaz ve biz yine atmak zorunda kalırız. Çiftçilerimizle önceden anlaşma yapıyoruz; dört ton fazlası olan bir çiftçiyi kolayca ekleyemeyiz."

Utrecht'te açılan pop-up 'eğri' süpermarket, bir hafta boyunca tüketicinin eğri havuç veya küçük armut almaya ne kadar istekli olduğunu göstermeyi hedefliyor. Van der Steen, karşıdaki Albert Heijn To Go yöneticilerinin mağazaya uğrayıp olumlu bir izlenim edinmesini umduklarını ifade ediyor.