Hollanda'da stadyumda havai fişek önlemleri yetersiz

Hollanda'da futbol stadyumlarında havai fişek kullanımına karşı yürütülen mücadelenin çok az etkili olduğu açıklandı. Hükümet ve KNVB'ye (Hollanda Kraliyet Futbol Federasyonu) danışmanlık yapan Auditteam Voetbal en Veiligheid (Futbol ve Güvenlik Denetim Ekibi) tarafından hazırlanan rapora göre, 2018'de oluşturulan yeni havai fişek politikası, 'kağıt üzerinde kalmış bir gerçeklikten' öteye geçemiyor. Araştırmacılar, bu politikanın daha iyi uygulanmaması halinde havai fişeklerin stadyumlardan tamamen kaldırılmasının 'bir illüzyon' olduğunu vurguluyor.

Cambuur-Feyenoord maçı sonrası gelen uyarı

Raporun yayımlanması, SC Cambuur ile Feyenoord arasında dün oynanan ve deplasman taraftarlarının havai fişek atması nedeniyle geçici olarak durdurulan maçın hemen ardına denk geldi. Yedi Cambuur taraftarı yaralandı; bazılarında yanık, işitme kaybı ve göz hasarı oluştu. 2018'deki anlaşmalardan biri de görevlilerin (steward) daha iyi arama yapmasıydı. Ancak raporda, tüm kulüplerin bu konuda aynı özeni göstermediği belirtiliyor. Denetim ekibi bu nedenle tarama kapıları, el tipi tarayıcılar ve daha iyi kameralar gibi teknolojik yenilikler öneriyor. Ayrıca kulüp çalışanları ve tedarikçilerinin de daha sıkı kontrol edilmesi gerektiği kaydedildi. Raporda, holiganların giderek daha yaratıcı yöntemlerle havai fişek kaçırdığı, çift kat giysilerin arasına veya davul ve megafon gibi malzemelerin içine sakladıkları aktarıldı. Hatta maç gününden önce kulüpte çalışan kişiler aracılığıyla stadyuma havai fişek sokulduğuna dair şüpheler de bulunuyor.

Önlemler artmalı, cezalar caydırıcı olmalı

Araştırmacılar, havai fişekleri tamamen stadyumlardan uzak tutmanın neredeyse imkânsız olduğunu, çünkü taraftarlar arasında 'no pyro no party' anlayışının yaygın olduğunu ve bunun bir yarışma gibi görüldüğünü ifade ediyor. Havai fişek ticareti ve kaçakçılığının da giderek daha profesyonel bir hal aldığı, alım ve taşıma gibi görevlerin organize bir şekilde dağıtıldığı belirtiliyor. Raporda, PEC Zwolle ile Go Ahead Eagles arasında 2023 yılında oynanan maçta yaşanan olaylar da örnek gösteriliyor. Bu maçta ev sahibi takım taraftarları, deplasman taraftarlarının rahatsızlanmasına yol açan sis bombaları atmıştı. Bombaların, maç gününden günler önce gece yarısı iki PEC taraftarı tarafından deplasman tribünü bölgesine saklandığı daha sonra ortaya çıkmıştı.

Auditteam'in önerileri arasında sert ve görünür bir şekilde kolluk kuvvetlerinin görev yapması, daha iyi kovuşturma, tutarlı cezalandırma ve kar maskelerinin yasaklanması yer alıyor. Alternatif atmosfer yaratma etkinlikleri de faydalı olabilir. Araştırmacılar, kulüplere verilecek para cezaları veya puan silme cezalarının pek işe yaramadığını görüyor. 2018'de yapılan anlaşmaların etkisiz kalmasının nedenleri arasında 'parçalanmışlık' gösteriliyor: Anlaşmaları izleyecek veya kulüpleri kurallara uymaya zorlayacak tek bir otorite yok. Ayrıca bazı kulüplerin kendi taraftarlarıyla arasının bozulacağından çekindikleri belirtiliyor.

Rapora göre, taraftarların dörtte biri maçlarda yasa dışı havai fişek kullanımını sükunet artırıcı ve güzel buluyor; yüzde 56'sı ise buna karşı çıkıyor. KNVB'nin daha önce yaptığı bir araştırmaya atıfta bulunuluyor.

Kayıtlı vaka sayısı azalıyor, sorun büyüyor

Havai fişek atma eylemlerinin giderek 'daha organize ve büyük ölçekli' hale geldiğini belirten araştırmacılar, aynı zamanda kayıtlı vaka sayısının azaldığına dikkat çekiyor. 2022/2023 sezonunda 399 olan vaka sayısı, iki sezon sonra 173'e düştü. Ancak bu düşüşe şüpheyle yaklaşılıyor; kayıt yönteminin 'sorunun gerçek boyutu, ciddiyeti ve etkisi hakkında sınırlı bilgi' verdiği ifade ediliyor. Havai fişek olaylarında en çok Feyenoord taraftarlarının adı geçiyor (yüzde 15). Bunu PSV (yüzde 7), Ajax (yüzde 6) ve Keuken Kampioen Divisie kulübü MVV (yüzde 5) takip ediyor.

Avrupa genelinde futbol stadyumlarında havai fişek sorunu 'yaygın ve inatçı' bir sorun olarak nitelendiriliyor. Belçika'da maçların yüzde 41'inde havai fişek patlatılıyor ve bu durum yüzlerce yaralanmaya neden oluyor. Belçika, bazı taraftarların gözetim altında yasal olarak havai fişek atmasına izin veren bir deneme başlattı. Norveç'te de benzer bir uygulama var. Hollanda futbol dünyası bu denemeleri ilgiyle izliyor ancak benzer bir uygulamanın Hollanda'da hayata geçirilmesine yönelik şüpheler de mevcut. Araştırmacılar, bu tür bir denemenin havai fişek kullanımını normalleştireceğini ve yakın zamanda yürürlüğe giren ulusal havai fişek yasağına aykırı olduğunu, ayrıca mevcut mevzuatın bu tür deneylere pek izin vermediğini belirtiyor.