ILT: Pestisitlerdeki pfas içme suyu için artan bir tehlike

Hollanda'da pestisitlerde kullanılan pfas maddeleri içme suyu için büyüyen bir tehlike oluşturuyor. Insan Çevresi ve Ulaşım Müfettişliği (ILT) bu uyarıyı Tweede Kamer'e (Hollanda Temsilciler Meclisi) gönderdiği bir raporda dile getirdi. Bu maddeler doğada neredeyse hiç parçalanmıyor ve sağlığa zararlı olabiliyor.

Müfettişlik, pfas grubuna giren triflorazetik asit (TFA) maddesinin pestisitler yoluyla yılda yaklaşık 21 bin kilogramının suya karıştığını hesapladı. Bu miktar, TFA'yı Hollanda'daki en önemli pfas kirliliği kaynaklarından biri haline getiriyor. Karşılaştırma için ILT, sanayinin yılda yaklaşık 2 bin kilogram civarında pfas saldığını belirtiyor. Ppas içeren pestisitler arasında özellikle patates tarımı öne çıkıyor; çiftçiler bu üründe sık görülen patates hastalığıyla mücadelede bu maddeleri kullanıyor. Kullanılan pestisitler su ve hava yoluyla çevreye yayılıyor.

Pestisit kullanımı iki yılda neredeyse iki katına çıktı

ILT Denetim ve Uygulama Direktörü Edwin van Houten, "Bu pestisitlerin kullanımı 2022'den bu yana neredeyse iki katına çıktı" dedi. Verilere göre 2022'de 250 bin kilogram olan kullanım, 2024'te 465 bin kilograma yükseldi. Bunun bir kısmı zararlı TFA'ya dönüşüyor. Van Houten, "21 bin kilogram TFA'yı gerçekten muazzam bir miktar olarak görüyoruz" ifadelerini kullandı.

Bu TFA'nın bir bölümü, aynı zamanda içme suyu elde edilen kaynaklara ulaşıyor. Van Houten, "Bu, içme suyumuzun geleceği için büyük bir risk oluşturuyor" dedi. Müfettişliğe göre içme suyunun korunması ve sağlık açısından pfas içeren pestisitlere yönelik daha sert bir yaklaşım gerekiyor. Van Houten, "Pestisitlerin ruhsatlandırma sisteminin sıkılaştırılması çok önemli. Ppas miktarının en aza indirilmesi gerçekten elzem" diye konuştu.

PFAS nedir, neden endişe yaratıyor?

Ppas, binlerce parçalanmayan zehirli kimyasal maddeyi kapsayan bir şemsiye terim. Kısaltma, poli- ve perflorlu alkil maddeler anlamına geliyor. En bilinenleri arasında GenX, pfoa ve pfos yer alıyor. Bu maddeler besin zincirinde birikiyor ve bağışıklık sistemini zayıflatıyor. Uzun süreli maruz kalma durumunda bazı türlerinin kanserojen olduğu belirtiliyor.

RIVM'in (Hollanda Ulusal Halk Sağlığı ve Çevre Enstitüsü) yakın tarihli bir araştırması, Hollanda'da neredeyse herkesin kanında fazla miktarda pfas bulunduğunu ortaya koydu. Bu maddeler 1950'lerden bu yana tencere ve tavaların yapışmaz kaplamalarında, su geçirmez yağmurluklarda, tarımsal mücadele ilaçlarında ve yangın söndürme köpüğünde kullanılıyor.

ILT, pestisitlerdeki pfas konusunda alarm veren ilk kurum değil. Bu yılın nisan ayında Bitki Koruma Ürünleri Ruhsatlandırma Kurulu (Ctgb), pfas içeren tarımsal mücadele ilaçlarına yönelik bir yasak olasılığını araştıracağını duyurmuştu. Kurulun gelecek yılın nisan ayında bir karar açıklaması bekleniyor.

Avrupa Kimyasallar Ajansı (ECHA) da bu yıl TFA'nın düşünülenden daha tehlikeli olduğu uyarısında bulundu. Ajansa göre madde, doğmamış bebek için zararlı olabilir ve üreme üzerinde olumsuz etki yapabilir. Van Houten, müfettişlik olarak da bir sinyal vermeyi önemli buluyor. "Madde hâlihazırda yüzey suyunda ve sığ yer altı su katmanlarında bulunuyor; ayrıca içme suyunun elde edildiği daha derin yer altı su katmanlarına da ulaştığını görüyoruz" dedi.

Müfettişliğe göre hiçbir şey yapılmazsa 20 yıl içinde derin yer altı suyundaki TFA değerlerinin RIVM'in tavsiye ettiği sınırların üzerine çıkması bekleniyor. Van Houten, "Bu maddeyi tekrar filtrelemek muazzam miktarda paraya mal olur. O zaman zararın bedelini vergi mükellefi öder" değerlendirmesinde bulundu.

Olası alternatifler araştırıldı

Pfas içeren tarımsal mücadele ilaçlarına ilişkin endişeler nedeniyle Wageningen Üniversitesi, Tarım Bakanlığı'nın talebiyle bu yaz olası alternatifleri araştırdı. Araştırmacılar daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu belirtirken, tüm maddeler için halihazırda güvenilir alternatifler bulunmadığı uyarısında bulundu.

Wageningen Üniversitesi'nden Bert Evenhuis, "Her aktif madde ve ürün için alternatif olup olmadığına ayrı ayrı bakmak gerekiyor" dedi. Evenhuis'e göre şu anda özellikle mantar hastalıklarıyla mücadele eden maddeleri değiştirmek zor; bu durum özellikle patates ve şeker pancarı tarımı için geçerli. "Bu nedenle yasaklamanın sonuçları olacaktır" diyen Evenhuis, yabancı ot ve zararlılarla mücadelede kullanılan maddeler konusunda ise daha iyimser: "Orada muhtemelen mümkün olabilir."