IND, 140 bin Ukraynalının bekleyen iltica başvurusunu inceleyecek

Hollanda Göç ve Vatandaşlık Dairesi (IND), ülkedeki yaklaşık 140 bin Ukraynalının beklemeye alınan iltica başvurusunu incelemek ve değerlendirmek durumunda. Avrupa Adalet Divanı'nın geçen hafta aldığı karar, Hollanda'nın bu başvuruları otomatik olarak askıya alma uygulamasının hukuka aykırı olduğunu ortaya koydu. Kararın yankıları hem hükümette hem de iltica zincirinde yeni bir baskı yaratacağı yönünde.

Ukrayna'daki savaş nedeniyle Hollanda'ya gelenler, Avrupa düzeyinde düzenlenen Geçici Koruma Yönergesi kapsamında korunuyor. Ancak Hollanda, bu korumadan yararlanmak isteyen Ukraynalıların aynı zamanda iltica başvurusu yapmasını şart koşuyor, ardından bu başvuruyu otomatik olarak donduruyordu. Avrupa Adalet Divanı, bu şekilde başvuruların rafa kaldırılmasının kabul edilemez olduğuna hükmetti.

Göç ve İltica Bakanı Van den Brink, "Ukraynalılar zaten koruma aldığı için başvurularını Hollanda'da uzun süre işleme koymamayı tercih ettik. Sayı çok yüksek olduğu için de böyle davrandık. Divan şimdi net biçimde bunun yapılması gerektiğini söylüyor" dedi.

İltica avukatı Wil Eikelboom, geçici korumayı iltica başvurusu şartına bağlamanın isabetsiz bir tercih olduğunu belirterek, "Sonradan bakınca iyi bir fikir değildi, son derece hantal bir düzenleme" ifadelerini kullandı.

Diğer Avrupa ülkelerinde, geçici koruma kapsamına giren kişilerden otomatik olarak iltica başvurusu alınmıyor. Radboud Üniversitesi'nde hukuk sosyolojisi ve göç hukuku alanında öğretim üyesi olan Ricky van Oers, "Hollanda bu konuda gerçekten istisna" dedi.

Bakan önceliklendirme planı hazırlıyor

Artık tüm dosyaların ele alınması gerekiyor. Eikelboom, "IND'nin bunu nasıl yapacağı belirsiz, zaten kapasitesi yok" dedi.

Bakan Van den Brink, Divan kararının iltica sistemine "kesinlikle ek baskı" yaratacağını kabul ediyor. Ancak kararın kendisine manevra alanı da tanıdığını savunuyor. Yorumuna göre, tüm Ukraynalıların başvurusunu derhal işleme koymak zorunda değil.

Van den Brink önce yeni gelenlerin başvurularını değerlendirmek, ardından hâlihazırda bekleme listesinde bulunan 50 binden fazla kişiyi ele almak, en son olarak da Ukraynalı gruba öncelik vermek istiyor. Bakan, Ukraynalıların başvurularının işleme konulacağını ancak çoğu için bunun erteleneceğini söylüyor.

Van Oers'a göre Divan kararında nüanslar var. Başvuru sayısının çokluğu nedeniyle Hollanda'nın prosedürleri aşamalı yürütebileceğini, hatta aileler gibi belirli gruplara öncelik tanıyabileceğini belirtiyor. Yine de bakanın yaklaşımının ne kadar alan açacağı belirsiz; her hâlükârda ek iş yükü doğacak.

Geçici korumanın sağladığı haklar

Geçici Koruma Yönergesi kapsamında Ukraynalılar diğer sığınmacıların aksine Hollanda'da hemen çalışabiliyor. Ayrıca barınma, sağlık hizmeti ve çocuklar için eğitim hakkı tanınıyor. Ancak bu düzenleme beraberinde belirsizlik de getiriyor.

Van Oers, "Ukraynalılar burada kalıcı bir geçicilik içinde yaşıyor. Geçici koruma nedeniyle hayatlarını kurmak için sürekli az imkân buluyorlar. Oysa fiilen bir iltica başvurusu da mevcut. İltica statüsü daha fazla güvence sağlar" dedi. Ukraynalıların geçici koruması şu anda Mart 2028'e kadar sürüyor; sonrasında uzatılıp uzatılmayacağı henüz net değil.

Mültecilerle Dayanışma Vakfı Vluchtelingenwerk, Avrupa Adalet Divanı kararının birçok Ukraynalıya henüz ulaşmadığını düşünüyor. Kuruma göre karar kaçınılmaz olarak daha fazla tedirginlik ve belirsizlik yaratacak. Ukrayna'ya dönüş şu aşamada gerçekçi bir seçenek olarak görülmüyor.

Vluchtelingenwerk, Hollanda'daki Ukraynalılar için kalıcı bir plan yapılmasını istiyor. Kurum, oturma izinlerinin hızlı ve titiz biçimde değerlendirilmesiyle bu kişilerin durumlarının netleşmesi gerektiğini savunuyor.

Hollanda'nın en yüksek idari mahkemesi, Avrupa Adalet Divanı'nın kararını şimdi değerlendirecek. Ardından kararın pratikte ne anlama geldiği netleşecek. Hukukçulara göre Hollanda, bu kararı görmezden gelemez.