IPCC raporu üzerinden iklim zirvesi öncesi sert kavga

Dünyanın en etkili iklim raporu için kritik bir hafta yaşanıyor. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) yedinci değerlendirme raporunun, 2028'de yapılacak belirleyici uluslararası iklim zirvesinden önce yayımlanması gerekiyor. Ancak yayım takvimi konusundaki tartışma, Etiyopya'da bir araya gelen panelde sert bir siyasi mücadeleye dönüştü.

IPCC, yüzlerce iklim bilimcisinin katkısıyla küresel ısınmaya dair tüm bulguları bir araya getiriyor ve uluslararası iklim politikasının temel dayanağı kabul ediliyor. Söz konusu raporlar, kutuplaşmış iklim tartışmasında neredeyse tüm ülkelerin içerik olarak büyük ölçüde hemfikir olduğu ender belgeler arasında yer alıyor.

Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da toplanan 195 üye ülke, raporun hazırlanması için ayrılacak süre başta olmak üzere çeşitli konuları görüşüyor. Hollanda, Avrupa ülkeleri ve özellikle küçük ada devletleri raporun planlandığı gibi 2028'de yayımlanmasını isterken, başta Suudi Arabistan ve Hindistan olmak üzere fosil yakıt çıkarları güçlü olan ülkeler bunu engellemeye çalışıyor.

Ülkeler üç yıldır aynı konuda anlaşamıyor

1995'ten bu yana IPCC sürecinin içinde yer alan iklim uzmanı Leo Meyer, panelde her zaman tartışma ve pazarlık yaşandığını ancak bu kez durumun farklı olduğunu söylüyor. "Şimdi olduğu kadar sert oynandığını yıllarım boyunca görmedim" diyen Meyer, kendisini "sözde emekli" olarak tanımlasa da Hollanda delegasyonuna bağımsız danışmanlık yapmayı sürdürüyor.

Lozan Üniversitesi'nden IPCC uzmanı Kari De Pryck de benzer görüşte: "Bu, eşi benzeri görülmemiş bir durum. IPCC'de her zaman çok fazla drama olmuştur ama bu konuda değil." De Pryck'e göre ülkeler yaklaşık üç yıldır bu konuyu tartışıyor ve mücadele bu hafta doruk noktasına ulaştı. Uzmana göre uzlaşma sağlanamazsa 2028 zirvesi için sorun çıkabilir, zira zirvede IPCC'nin verilerine mutlaka ihtiyaç duyulacak.

2028'deki zirvede ülkeler, Paris İklim Anlaşması'nda belirlenen hedeflere ulaşmak için ne kadar ilerleme kaydedildiğini değerlendirecek. Anlaşmada küresel ısınmanın 2 dereceyle, mümkünse 1,5 dereceyle sınırlandırılması kararlaştırılmıştı. Bu değerlendirme için en güncel bilgilerin bir araya getirilmesi büyük önem taşıyor; böylece herkes aynı verilere dayanarak karar alabilecek.

Gecikme isteyenler arasında farklı nedenler var

Ülkelerin raporu bağımsız iklim bilimcilerini engellemek amacıyla bilinçli olarak geciktirip geciktirmediği her durumda net değil. Bazı yoksul ülkeler, kalın raporları zamanında değerlendirmek için yeterli personel ve kaynağa sahip olmadıkları için gecikme talep ediyor. Bu sorun zengin ülkelerde ya çok daha az yaşanıyor ya da hiç yaşanmıyor.

De Pryck, katılım ve kapsayıcılık konusunun başından beri tartışmalı olduğunu belirtiyor: "Burada baştan itibaren büyük bir eşitsizlik söz konusu." Bilim insanı sayısı ve maddi kaynağı genellikle daha az olan yoksul ülkelerin sürece katkısı da bu nedenle sınırlı kalıyor; bu ülkeler şimdi işlerini aceleye getirmek istemedikleri için fren yapıyor.

Ancak De Pryck'e göre bu gruba katılan Suudi Arabistan, uluslararası camiada "engelleme, IPCC'yi yavaşlatma girişimleri ve bilim karşıtı tutum" ile tanınıyor. Meyer da iki grubu birbirinden ayırıyor: "Küba gibi bazı ülkeler için işin meşru bir tarafı olabilir. Ama Suudi Arabistan, Hindistan, Rusya ve onların izinden giden Çin elbette bu durumu benimsiyor. Onların IPCC raporlarının dişlerini söküp atma konusunda gerçek çıkarları var." Kulis bilgilerine göre özellikle Suudi Arabistan ve Hindistan, katılım ve kapsayıcılık tartışmasını fosil endüstrilerini savunmak için kullanıyor.

Her iki uzman da rapor zamanında çıkmazsa dünyanın karanlıkta kalacağı görüşünde değil. Meyer konuyu şöyle esprile anlatıyor: "Ülkelerin hiçbir fikri olmayacağı anlamına gelmiyor tabii. 'Aa, iklim sorunu mu varmış? Durun da IPCC raporlarını bekleyeyim' diyecek halleri yok." Ancak Meyer'a göre siyasi baskı açısından etkisi büyük: "En yeni IPCC raporundan alıntı yapamıyorsanız, o baskı azalıyor."

Ülkelerin siyasi anlaşmazlığı en geç yarın çözmesi umuluyor. Böylece bütçeler belirlenebilecek ve bağımsız bilim insanları çalışmalarının ne zaman bekleneceğini öğrenecek. Yarın uzlaşma sağlanamaz ve görüşmeler hafta sonuna sarkarsa, oylama yapılabilecek kadar temsilcinin Etiyopya'da kalıp kalmayacağı belirsiz.