IPCC'nin yeni iklim raporu takvimi belirsiz kaldı

İklim değişikliği konusundaki bilimsel bilgileri bir araya getiren IPCC (Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli) raporları, yüzlerce önde gelen araştırmacının katkısıyla hazırlanıyor ve iklim biliminin altın standardı olarak kabul ediliyor. Bu nedenle küresel iklim politikası müzakerelerinde de önemli bir etkiye sahipler.

Ancak IPCC şu anda baskı altında. Son rapor seti 2021-2023 yılları arasında yayımlandı ve kurul şu anda yedinci edisyon üzerinde çalışıyor. Ne var ki bir sonraki raporların ne zaman çıkacağı konusunda üç yıldan fazla süredir müzakere yürütülüyor.

Bu ilk bakışta bürokratik bir ayrıntı gibi görünse de raporların zamanlaması siyasi açıdan son derece hassas. Paris İklim Anlaşması'nda ülkelerin her beş yılda bir durum değerlendirmesi yapması kararlaştırıldı: İklim değişikliğiyle mücadelede durum nedir ve daha neler yapılması gerekiyor? İkinci değerlendirme 2028'in sonunda yapılacak.

Ülkelerin çoğu, diplomatik müzakerelerde en güncel bilimi kullanabilmek için o tarihe kadar yeni bir IPCC raporunun hazır olmasını istiyor. Aralarında Hollanda'nın da bulunduğu onlarca ülkeden oluşan bir koalisyon, konuyla ilgili açıklamasında iklim değişikliğiyle mücadelenin en yeni ve en iyi iklim bilimi tarafından desteklenmesinin her zamankinden daha önemli olduğunu belirtti.

Hindistan, Rusya ve Suudi Arabistan'ın aralarında bulunduğu bir başka ülke grubu ise daha fazla zaman alınmasını istiyor. Bu ülkeler, gelişmekte olan ülkelerden yeterli katkı sağlanması için daha fazla süreye ihtiyaç olduğunu söylüyor.

Etiyopya'daki toplantıdan sonuç çıkmadı

Bu hafta Etiyopya'da düzenlenen bir toplantıda nihayet bir karara varılması gerekiyordu, ancak bu bir kez daha başarılamadı. IPCC, önümüzdeki yıl bütçesiz kalma riskiyle karşı karşıya; zira bütçe konusunda da cuma günü anlaşma sağlanamadı.

İklim bilimci Heleen de Coninck, daha önce çeşitli IPCC raporlarında görev almış bir isim. Durumu "özel bir durum" olarak nitelendiren De Coninck, bu zaman çizelgesinin ilk kez sorun olmadığını, ancak geçmişte her zaman daha hızlı çözüldüğünü söyledi.

Gizli müzakereleri paylaşmak amacıyla adının açıklanmamasını isteyen ve toplantıya katılan bir kişi, NU.nl'ye yaptığı açıklamada IPCC'nin "torpillendiğini" savundu. Söz konusu kaynağa göre, BM uzmanlarının bütçesini güvence altına almak için yıl sonundan önce ek bir toplantı düzenlenmesi muhtemel. Aynı kaynak, bunun "kurtarılabilecek olanı kurtarma" meselesi haline geleceğini ifade etti.

Konuya yakın başka bir kişi ise bazı gelişmekte olan ülkelerin IPCC sürecine katılma olanaklarına ilişkin gerçek endişeler taşıdığını belirtti. Geçmişte IPCC raporları genellikle ağırlıklı olarak zengin ülkelerden bilim insanları tarafından ve çoğunlukla Batı kaynaklı araştırmalara dayanarak hazırlanıyordu.

Ancak bazı ülkeler özellikle zaman kazanmaya çalışıyor gibi görünüyor. Suudi Arabistan, örneğin tüm BM iklim müzakerelerini olabildiğince yavaşlatmasıyla biliniyor. Ülke, petrol ve gazdan hâlâ önemli gelir elde etmeyi umuyor; küresel iklim politikası ise bunlara hızla son verebilir.

"Küçük ülkeler için raporlar çok değerli"

De Coninck'e göre küresel iklim müzakerelerinin zamanında yeni IPCC raporlarıyla beslenmesi "çok önemli". De Coninck, özellikle daha küçük gelişmekte olan ülkelerin bu bilgiye ihtiyaç duyduğunu belirtiyor: "Onlar binlerce makaleyi tek tek okumayacak. IPCC'nin bunu yapması onlar için çok değerli."

Ayrıca IPCC raporlarının her zaman tüm hükümetlerin temsilcileri tarafından onaylanması gerekiyor. Bu da zaman zaman sert tartışmalara yol açıyor; ancak sonuçta iklim müzakereleri sırasında artık tartışma konusu olmayan bir bilimsel temel sağlıyor.

De Coninck, bu haftaki başarısız toplantının ardından gelecekte IPCC raporlarının içeriği üzerinde uzlaşmanın da zorlaşabileceğini düşünüyor. De Coninck, "İklim siyaseti bilime doğru kayıyor" dedi.

Önümüzdeki ay neredeyse tüm ülkelerin temsilcileri, yıllık BM iklim zirvesi için Türkiye'nin Antalya kentinde bir araya gelecek. Bu yılki zirvede, dünyanın Paris Anlaşması'ndaki 1,5 derece hedefinin kesin olarak aşılması gibi konular ele alınacak. ABD, az sayıda ülkeden biri olarak zirveye katılmayacak; zira Başkan Donald Trump ülkesini hem BM iklim sözleşmesinden hem de IPCC'den çekmişti.