İran, ABD seçimleri sonrası yeni saldırıya hazırlanıyor

ABD'de hafta başında yapılan ara seçimlerin (midterms) ardından İran'a yönelik yeni Amerikan hava saldırılarının gündeme gelmesi bekleniyor. Amerikan medyasına göre seçim sonuçlarının netleşmesinden kısa süre sonra Amerikan bombardıman uçaklarının yeniden İran'a yönelmesi neredeyse kesin gibi görülüyor. Bu görüşe göre Başkan Trump, seçmenin savaşa ve Orta Doğu'daki istikrarsızlığın yol açtığı yüksek akaryakıt fiyatlarına yönelik eleştirilerinden artık çekinmeyecek.

Bazı kaynaklar saldırının seçimlerden bir gün sonra bile başlayabileceğini belirtiyor. ABD'nin 'tüm bombaların anası' olarak bilinen silahı kullanmaya hazır olduğu öne sürülüyor. Radikal sağ görüşlerle tanınan yorumcu Tucker Carlson ise nükleer silahın bile masada olduğunu iddia ediyor. Ancak aynı kaynaklar, medya üzerinden yürütülen bu tür psikolojik savaş taktiklerinin yeni olmadığını da hatırlatıyor.

Uzmanlara göre yeni bir saldırı dalgası hazırlanıyor

Buna karşın uzmanlar bu kez gerçekten yeni bir askeri taarruzun hazırlandığından hareket ediyor. Orta Doğu uzmanı Paul Aarts (Amsterdam Üniversitesi), "İran'ın üçüncü bir tur saldırı hesabı yaptığını tahmin ediyorum" diyor. Aarts'ın söz ettiği iki tur, bu yılın başında ve geçen yılın haziran ayında yaşanan saldırı dalgalarına işaret ediyor. İran uzmanı Damon Golriz (Lahey Jeopolitik Enstitüsü) ise "Tüm işaretler yeniden savaş geleceğini gösteriyor" değerlendirmesini yapıyor.

İsrail'deki seçim sonuçları da bu algıyı güçlendiriyor. Başbakan Benjamin Netanyahu'nun Likud partisi geçen salı günü en büyük parti konumuna gelse de parlamentoda çoğunluğu elde edemedi. Golriz'e göre Netanyahu'nun siyasi geleceği artık İran'la yaşanacak bir savaşa bağlı hale gelmiş durumda: "Bu durumda partiler bir savaş kabinesi çatısı altında onun etrafında birleşebilir."

İran en azından olası yeni saldırılara hazırlıklı görünüyor. Aarts, "Geçtiğimiz ayları askeri kapasitesini yeniden güçlendirmek için kullandığından emin olabilirsiniz" diyor. Aarts, İran'ın 1980'li yıllardaki İran-Irak savaşından kalma gelişmiş yerli silah sanayisine dikkat çekiyor. Golriz ise ABD hava saldırılarıyla sınırlı kaldığı ve kara gücü göndermediği sürece İran'ın teslim olmayacağını düşünüyor.

Tahran'dan 'coğrafi sınır yok' mesajı

Yeni bir saldırı halinde İran'ın sert karşılık vereceği riski de bulunuyor. İran Devrim Muhafızları'nın bir sözcüsü geçen hafta sonu ülkenin "coğrafi sınır tanımayacağını" söyledi. Bazı uzmanlar bu ifadeyi, İran'ın Avrupa'daki Amerikan üslerine yönelik saldırı ihtimali olarak yorumluyor.

Aarts, "İlk aşamada yine Körfez'deki Arap ülkeleri, Ürdün ve İsrail hedef olacak" öngörüsünde bulunuyor. Golriz ise İran'ın ilk Amerikan bombasında tüm imkânlarını kullanmayacağını, ancak yeni ve kapsamlı bir taarruz karşısında çevresine karşı sert biçimde karşılık vereceğini tahmin ediyor.

Savaş söylemlerine rağmen taraflar hâlâ dolaylı da olsa birbirleriyle görüşüyor. Son günlerde Katar'da yeni görüşmeler yapıldı. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü pazartesi günü yaptığı açıklamada, "Ne kadar karmaşık olsa da diyalog sürüyor" dedi.

Ancak kısa vadede gerçek bir anlaşmaya varılma olasılığı çok düşük. Hem ABD hem İran karşı taraf hakkında gerçekçi olmayan beklentilere sahip. Golriz'e göre Trump ve hükümeti hâlâ İran konusunda hatalı bir bakış açısına sahip: "İş dünyasından gelen bir algıları var; yeterince ekonomik baskı uygularsanız ardından bir anlaşmanın geleceği düşüncesi." Ona göre İran söz konusu olduğunda işler böyle yürümüyor: "İran var olma mücadelesi veriyor. Nükleer program gibi stratejik güvenlik konuları her zaman ekonomiden önce gelir." İki ülke Hürmüz Boğazı konusunda da anlaşamıyor; her ikisi de bir abluka hakkı iddia ediyor ve bundan vazgeçmek istemiyor.

İran'ın artık Trump döneminde bir iyileşme olacağına pek inanmadığı tahmin ediliyor. Ara seçim sonuçlarının bu tabloyu çok fazla değiştirmeyeceği belirtiliyor. Demokratların kontrolündeki bir Kongre, Trump'ı savaş konusunda bir miktar sınırlayabilir; ancak dış politika yönünü belirleyen hâlâ başkan.

İran'ın uzun vadeli stratejisinin, önümüzdeki iki yılı mümkün olduğunca sorunsuz atlatıp muhtemelen Trump'ın halefiyle yeniden iş yapmak olduğu değerlendiriliyor. Aarts, "Bu dönemde sürtüşme aynı şiddette devam edecek, arada zaman zaman askeri çatışma alevlenecek" tahmininde bulunuyor. Aarts, İran'ın ABD'ye duyduğu güvensizliğin ne kadar derin olduğunu vurguluyor: Trump ve Netanyahu iki kez, görüşmeler devam ederken saldırı başlattı.

Golriz de "Trump ile şu anda neredeyse hiç anlaşma yapılamaz" diyor. Ona göre bunun için uzun süreli ve doğrudan görüşmeler gerekiyor. Obama dönemindeki nükleer anlaşma üzerinde iki yıl çalışılmıştı. Golriz, "Bu iş bir kâğıdı bir odadan diğerine taşımakla hemen halledilecek bir şey değil. Ayrıntı düzeyinde çalışılması gerekir, oysa şu anda bu hiç yapılmıyor" diyor.