İran ile ABD, ateşkes önerisi üzerinde müzakere ediyor

İran ile ABD, savaşı sona erdirmeye yönelik bir ateşkes önerisi üzerinde müzakere ediyor. Şubat sonunda İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik hava saldırısıyla başlayan savaşı bitirmeye yönelik bu girişim, daha önceki denemelerin ardından yeni bir adım. Şu anda silahlar büyük ölçüde susmuş durumda ancak Hürmüz Boğazı'nda ABD ile İran arasındaki güç mücadelesi devam ediyor.

İran, ekonomik açıdan kritik önem taşıyan bu deniz yolunda kontrol hakkı talep ederken ABD, İran gemilerine yönelik bir abluka uygulamaya çalışıyor. İki taraf da kendi isteklerini tam olarak kabul ettiremiyor. İran'ın dünya ekonomisini başlangıçta korkulduğu kadar sıkı şekilde kontrol edemediği görülüyor. Ancak bu durum, mücadelenin otomatik olarak ABD lehine sonuçlanacağı anlamına gelmiyor.

Hürmüz Boğazı'nda gerilim sürüyor

Tahran, Hürmüz Boğazı'ndan geçişini İran makamlarıyla koordine etmeyen gemilere boğazın kapalı kalacağını açıklıyor. İran Devrim Muhafızları'nın bildirdiğine göre, son günlerde bu kurala uymayan birçok gemi İran tarafından saldırıya uğradı. Deniz istihbarat kuruluşu Marisks'e göre ise salı günü boğazda üç petrol tankeri mermi isabeti aldı. Saldırıya uğradığı belirtilen gemilerle aynı gemiler olup olmadığı belirsiz ancak psikolojik etkisi azımsanacak gibi değil. Basra Körfezi'ndeki tanker mürettebatının boğazdan geçmekten caydırılması mümkün.

ABD, ağustos ayından bu yana bir atılım sağlamaya çalışıyor. Amerikan donanması her gün petrol tankerlerine sessizce Hürmüz Boğazı'ndan eşlik ediyor. Bu operasyon sayesinde şu anda dünya piyasalarına Hürmüz Boğazı üzerinden daha fazla petrol ulaşıyor. Bu eğilimin sürmesi ve petrol ihracatının savaş öncesi seviyeye ulaşması halinde İran'ın en büyük kozunu, yani Washington'a karşı baskı aracı olarak kullandığı yüksek petrol fiyatını kaybetme riski var.

Tahran niyet beyanını canlandırmaya çalışıyor

Belki de bu stratejik olumsuzluk nedeniyle Tahran, iki ülke arasında daha önce imzalanan bir niyet beyanını yeniden canlandırmaya çalışıyor. Haziran ayında ABD ile İran, silahları bırakma, Hürmüz Boğazı'nı açma ve iki ay içinde müzakere yoluyla kalıcı bir barış anlaşmasına varma konusunda uzlaşmıştı. Ancak kısa süre sonra taraflar birbirine saldırmaya yeniden başladı ve başkan Trump'ın sözleriyle bu niyet beyanı "sona erdi". Geçen hafta İran, Katar'ın arabuluculuğuyla bu beyanın yeni ve "geliştirilmiş" bir versiyonunu sundu ve Hürmüz Boğazı'ndan normal gemi trafiğinin belirli koşullarla yeniden başlayabileceğini söyledi. Trump bu yeni versiyonu reddetti ancak arabuluculuk devam ediyor.

İran'ın hazırladığı metin kamuoyuna açıklanmadı. Ancak sızdırılan ayrıntılara bakarak analistler, İran'ın önceki tekliften özünde farklı bir şey sunmadığını düşünüyor. Amerikan düşünce kuruluşu Institute for the Study of War, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği kontrol etme hakkı olduğu görüşünü sürdürdüğüne dikkat çekiyor.

İran ekonomisi geriliyor. Petrol gelirleri ABD ablukasından ciddi biçimde zarar görüyor. İran'ın ulusal para birimi rial değer kaybetti ve ülkede ciddi bir konvertibl döviz sıkıntısı var. Enflasyon aylardır yüzde 80'in üzerinde seyrediyor. Bazı İranlı liderler, bu yılın başında yaşandığı gibi bir halk ayaklanmasından endişe etse de rejim, yaptırımların kaldırılması karşılığında Amerikan taleplerine boyun eğmeye niyetli görünmüyor.

Dini lider Mojtaba Hamaney, göreve başlamasından bu yana kamuoyu önüne çıkmadı. Onun yokluğunda Tahran'da en fazla etkiye sahip olan kesim, İran Devrim Muhafızları'nın sertlik yanlıları. Bu kesim, bilinen hedeflerinden vazgeçmeye henüz niyetli değil: Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol kurmak, İran'ın nükleer programını sürdürmek ve Lübnan'daki Hizbullah ile Yemen'deki Husiler gibi yurt dışındaki militan müttefiklerine desteği sürdürmek. Bunların her biri, Amerikalıların kesinlikle karşı çıktığı hedefler.