İran savaşı kömür kullanımını rekor seviyeye taşıdı
İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki enerji kesintileri, dünya genelinde kömür kullanımını artırarak beklenen düşüşü tersine çevirdi ve yeni bir rekor yılına yol açtı.

Dünya genelinde kömür kullanımı, İran savaşının enerji akışlarını bozmasıyla beklenen düşüşün aksine rekor seviyeye ulaştı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), geçen yıl sonunda hafif bir düşüş öngörürken, eylül ayında bu tahminini revize etti. Ajans şimdi kömür kullanımının yüzde 1'in üzerinde artacağını hesaplıyor. Diğer araştırmalar da artışa işaret etmekle birlikte, daha küçük bir oran öngörüyor.
Kömür yakımı, petrol ve doğal gazdan daha fazla sera gazı salımına ve sağlıksız hava kirliliğine neden oluyor. Ülkeler iklim değişikliğiyle mücadele planlarında öncelikle kömürden uzaklaşmayı hedefliyor, ancak uygulamada bu kolay olmuyor. Dünya geçen yıl hiç olmadığı kadar kömür kullandı ve bu yıl da rekorun kırılması bekleniyor. Beş yıl önce Glasgow'daki iklim zirvesinde ülkeler kömür kullanımını azaltma sözü vermişti. Bu hafta Türkiye'de düzenlenen iklim zirvesinde bir araya gelen ülkeler, bu hedefe hâlâ ulaşılamadığını kabul etmek durumunda.
Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti gaz fiyatlarını artırdı
İran savaşı, Hürmüz Boğazı'ndan geçen enerji akışında büyük bir kesintiye yol açtı. Kömür bu durumdan doğrudan etkilenmese de dolaylı olarak fayda gördü. Boğaz'daki aksama nedeniyle sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatı azaldı; dünya genelinde satın alınabilir gaz miktarı düştü ve mevcut gaz daha pahalı hale geldi.
Bu durum şirketlerin enerji tercihlerini etkiledi. Elektrik üretiminde hem doğal gaz hem de kömür kullanılabildiği için, gaz fiyatları yükseldiğinde kömür yakmak daha cazip hale geliyor. Enerji düşünce kuruluşu Ember'den araştırmacı Daan Walter, "Gaz ve kömür santralleri birbirinin yerini alabiliyor" diyor. "Gaz fiyatları yükseldiğinde kömür yakmayı tercih ediyorsunuz." Ancak bu her yerde mümkün değil; ek elektrik üretmek için yeterli kapasiteye sahip kömür santrallerinin bulunması gerekiyor.
Bu geçişin belirgin şekilde yaşandığı iki ülke Pakistan ve Bangladeş oldu. Walter, "Pakistan Katar'dan LNG alamıyor, bu yüzden kömür kullanımı artıyor. Neden? Çünkü Çin'in inşa ettiği çok sayıda kömür santrali var" diyor. Bu santraller daha önce sınırlı saatlerde çalışıyordu ve bu nedenle kolayca devreye girebildi. Bunun dışında Polonya, Güney Kore ve Japonya da doğal gazın bir kısmını kömürle değiştirdi. Hollanda da hem 2024 hem de 2025'e göre daha fazla kömür yaktı. Bu durum Lahey'de, 2030'dan itibaren yasal olarak kömür yakması yasaklanacak olan kömür santrallerinin geleceği üzerine temkinli bir tartışma başlattı.
Walter'a göre her artış yüksek gaz fiyatlarından kaynaklanmadı. Vietnam ve Hindistan'da kuraklık, hidroelektrik santrallerinin daha az elektrik üretmesine yol açtı. Ayrıca özellikle gelişmekte olan ülkeler yıldan yıla daha fazla elektrik tüketiyor ve daha fazla üretim yapmak zorunda kalıyor. Gaz fiyatlarının ne kadar arttığı göz önüne alındığında Walter, ülkelerin kömüre geçiş oranını hâlâ ölçülü buluyor.
Uzun vadede kömürden uzaklaşma bekleniyor
Walter, kömürdeki mevcut canlanmanın geçici olacağını düşünüyor. Avrupa Birliği'nde kömür kullanımı yıllardır istikrarlı şekilde azalıyor. Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya geniş çaplı saldırısının ardından gaz fiyatları astronomik seviyelere yükselmiş, Avrupa ülkeleri bir süre elektrik üretmek için daha fazla kömür kullanmıştı. Ancak bu şokun ardından düşüş eğilimi devam etti.
Walter, "Kısa vadede ülkeler hemen kömüre yükleniyor, çünkü o zaman ışıkların kapanmasına gerek kalmıyor" diyor. "Uzun vadede ise güneş ve rüzgâr enerjisine yöneliyoruz." Walter, bu şokun ardından yenilenebilir enerjinin hem gaza hem de kömüre karşı konumunu güçlendireceğini tahmin ediyor. Zirvenin tam olarak ne zaman geleceğini söylemek zor, ancak analistler uzun vadede dünya çapında kömür kullanımında düşüş bekliyor.
Walter, "Bu kömür santralleri için bir tür şeker krizi gibi" diyor. "Şu anda onları ekstra çalıştırıp para kazanabiliriz, çünkü gaz pahalı. Ama hepsi şeker krizinin ardından çöküşün geleceğini biliyor. O zaman yeni kömür madenlerine yatırım yapmış olmak istemezsiniz."
Geçen yıl ayrıca ülkeler için enerji ithalatının onları arz kesintilerine veya fiyat şoklarına karşı kırılgan hale getirdiğine dair yeni bir uyarı oldu. Topraklarında büyük kömür rezervleri bulunan ülkeler, bu kaynağa güvenebileceklerini biliyor. Bu ülkelerin kömüre daha fazla yatırım yaptığı da görülüyor. IEA'ya göre 2012'den bu yana kömüre bu kadar yatırım yapılmamıştı; bu yatırımın büyük kısmı Çin'de gerçekleşti.
Walter'a göre yatırımın tam olarak nereye yapıldığına dikkatle bakmak gerekiyor. Çin hâlâ kömür santralleri inşa ediyor, ancak Walter bu santrallerin giderek daha az çalışacağını bekliyor. Çin, rüzgâr veya güneş olmadığında bu santralleri giderek daha fazla 'yedek' olarak kullanıyor. Kömür madenlerine ise neredeyse hiç yatırım yapılmıyor. Walter'a göre bu, yatırımcıların canlanmanın kısa süreli olacağının farkında olduğunu gösteriyor.
Bu haber NOS Algemeen kaynağındaki bilgiler derlenerek Hollanda Haber tarafından Türkçe hazırlanmıştır.
İlgili Haberler

Rus kargo gemisi Baltık'ta drone saldırısı sonrası yanmaya devam ediyor
Finlandiya kıyı güvenliğine göre, dün Baltık Denizi'nde drone saldırısına uğrayan Rus kargo gemisi Sparta II'deki yangın hâlâ söndürülemedi.

Antalya'daki iklim zirvesinde sonu gelmeyen bekleyiş
Antalya'daki VN iklim zirvesinde sonuç bildirisi için müzakereler sürerken, iklim zirvelerinin yapısı ve oylama sistemi tartışılıyor.

Türkiye'deki iklim zirvesi anlaşmasız sona erme riskiyle karşı karşıya
Antalya'da süren iklim zirvesinde AB ülkeleri ile petrol üreticisi ülkeler arasındaki anlaşmazlık nedeniyle uzlaşma sağlanamıyor; zirve en uzun iklim toplantısı olma yolunda.

Endonezya'da şekerleme fabrikasında yangın: Ölü ve kayıplar var
Batı Cava'da bir şekerleme fabrikasında çıkan yangında en az üç işçi hayatını kaybetti, 36 kişi kayıp. Yangın söndürme ve arama çalışmaları sürüyor.

