İran'da ekonomik kriz derinleşiyor: halk sosyal medyada alay ediyor

İran ekonomisinin kötü durumda olduğu yıllardır biliniyor. Ancak son dönemde akaryakıt fiyatlarındaki artış, ABD ile yaşanan savaşın etkileri, uluslararası yaptırımlar ve İran limanlarının bloke edilmesi, İranlıların ifadesiyle durumu hiç olmadığı kadar ağırlaştırdı. Maaşlar ödenmiyor, insanlar işlerini kaybediyor, birikimler eriyor. Temel ürünlerin fiyatları sürekli yükseliyor.

İranlıların sosyal medyada yeni bir trend başlattığı görülüyor: fiyatlara sanki çok memnunmuş gibi davranmak. Çünkü şikayet edenler ağır cezalarla karşılaşabiliyor. Instagram'da son haftalarda market alışverişini kaydeden videolar artıyor. Bir kişi içinde birkaç yumurta ve bir sosis bulunan poşeti kaldırıyor, fiyatını söylüyor ve ardından neşeli müzikle dans ediyor: "Son derece mutluyum çünkü mutlu olmasam idam edilebilirim." Başka bir adam iki milyon rial (bir dolardan az) bakiye gösteriyor ve bu parayla ödenemeyecek şeyleri sıralayarak dans ediyor: ödenmemiş faturalar, dükkan kirası, ev kirası, eşinin almak istediği kıyafetler. Bir kadın birkaç domates, soğan ve patatesi havaya kaldırıp artık kilo yerine parça parça alabildiğini anlatıyor: "Ama çok mutluyum, yoksa beni isyancı ya da hain derler." Ardından yetkililere teşekkür ediyor.

Korku nedeniyle kimse açık konuşamıyor

Yabancı gazetecilerle konuşma korkusu büyük. İnsanlar anlatacak çok şey olduğunu söylüyor ancak sadece anonim kalmak kaydıyla. Tahranlı evli bir kadın, "Her gün neye şükrettiğimi biliyor musunuz? Çocuğum olmadığına. Yoksa çok daha fazla endişelenirdim" diyor. Evinde büyük bir erzak dolabı oluşturduğunu, durumun her gün daha da kötüleştiğini belirtiyor: "En azından bir süre hayatta kalacak kadar yiyeceğim olsun diye. En büyük endişem kedi maması."

Tahranlı başka bir kadın, birçok ürünün artık eskisine göre üç kat pahalı olduğunu anlatıyor. "Lüks ürünler almayı bıraktık. Orta sınıf hızla yok oluyor. Dişçiye gitmeyi bırakan, şampuan ya da güzellik ürünü almayan arkadaşlarım var." Bunun elbette bir lüks sorunu olduğunu söylüyor: "Her gece yatmadan önce aç yatağa giren aileleri düşünüyorum. Devletin bu insanlara yardım edemeyişini. Zengin bir ülkeyiz! Bu nasıl olabilir?"

Akaryakıt fiyatları son dönemde ciddi şekilde arttı. Tahranlı kadın, "Bu genellikle kaos ve protestolarla sonuçlanır" diyor. Daha önceki protestolara katıldığını ve o günleri sık sık özlediğini belirtiyor. Tehlikeye rağmen hissettiği dayanışmayı hiç unutmayacağını söylüyor: "Hiçbir insan bunu sürdüremez; umudumuz var ama tükendik. Ekonomik çöküşü yaşıyoruz ve bunun sonunda rejimin düşüşüne yol açacağını düşünüyorum. Zaman meselesi."

ABD'nin yaptırım stratejisi tartışılıyor

ABD'nin mevcut stratejisinin tam da bu olduğu görülüyor: İran'ı ekonomik olarak sıkıştırarak iç huzursuzluk yaratmak ve rejimin düşüşünü sağlamak. Ancak birçok İran uzmanı bunun basit bir hesap hatası olduğunu söylüyor. Georgetown Üniversitesi'nde Doha'da ders veren profesör Mehran Kamrava, "ABD'nin varsayımı yanlış. Ekonomik gerilemeyi teşvik edersen devletin çökeceğini düşünüyorlar. Güvenlik sistemi birlik içinde kaldığı sürece devlet çökmez. Ancak onlar ayrılırsa devletin çöküşü başlar ki şu an bunu görmüyoruz" diyor.

Kamrava, "Bu stratejiyle ABD, İran orta sınıfının elindeki gücü daha da azaltıyor ve istemeden devleti güçlendiriyor. Ekonomik baskı uygularsan devlet çöker şeklindeki basit varsayım belki ABD ekonomisi için geçerli olabilir ama İran gibi bir siyasi sistem için geçerli değil. Basit ve asıl noktayı kaçırıyor" değerlendirmesini yapıyor.

Bu arada İranlı vatandaşlar etkileri her gün hissediyor. Tahranlı kadın, "Artık en büyük endişem ilaç. Bulamadığım çok ilaç var, bulduğumda ise eskisinden çok daha pahalı. Yerel ürünler kesinlikle aynı etkiyi göstermiyor ve bu tür sorunlara çözüm bulmak için hiçbir plan yok gibi görünüyor. Belki her şey daha da kötüleşmeli ki sonunda daha iyi olsun. Değişim acısız gelmez. Ve biz bunu hissediyoruz" diyor.