İsrail'de muhalefet Netanyhu'yu devirmek için zorlu bir fırsatla karşı karşıya

İsrail'de yapılan seçimlerin ilk sonuçlarına göre, eski ordu komutanı Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğu ile Başbakan Binyamin Netanyahu'nun koalisyonu 120 sandalyeli Knesset'te 51'er sandalye kazanmış görünüyor. Kesin olmayan sonuçlar, Netanyahu'nun partisi Likud'un en büyük parti olması nedeniyle başbakanın bloğunun hafif bir üstünlük sağladığına işaret ediyor.

Amsterdam Üniversitesi'nden antropolog Erella Grassiani, ön sonuçlara ilişkin olarak "Netanyahu hükümeti Knesset'te 68 sandalyeye sahipti ve şimdi bunlardan yalnızca 51'inin kalması muhtemel. Bu açık bir mesaj" dedi. İsrail Bar-İlan Üniversitesi'nden uluslararası iletişim profesörü Eytan Gilboa ise "Netanyahu yenildi. Blokunun sonunda yetersiz kalması nedeniyle yenildi" ifadesini kullandı.

Leiden Üniversitesi'nden öğretim üyesi Noa Schonmann ise kesin ifadelerden kaçınıyor. Schonmann, "Netanyahu'nun uzun bir geri dönüş geçmişi var" diyerek, "Bir koalisyon kurulana kadar kazananı ilan edemezsiniz" dedi.

Filistin partileri kilit rol oynayabilir

Schonmann, İsrail'de şu ana kadar çok az şeyin değişmiş görünmesine şaşırdığını belirterek, "Ülke tarihinin en kötü dört yılını geride bıraktı. Ardından herkes seçimler için muazzam çaba harcadı ve sonuç siyasi manzaranın neredeyse hiç değişmemesi oldu" dedi.

Ancak önemli bir istisna var: Arap ve Filistin partileri toplamda yaklaşık 16 sandalye kazanmaya hazırlanıyor. Schonmann, "Örgütlendiler ve seçmenlerini sonuç alacak şekilde harekete geçirdiler" diyor. Bu, Filistin partilerini potansiyel 'kral yapıcı' konumuna getiriyor. Grassiani, "Muhalefet bloğu olarak sandalye sayılarını görmezden gelemezsiniz" dedi.

Muhalefet bloğunun, Filistin partileri aracılığıyla daha fazla hükümet kurma şansı olduğunu göstermesi gerekiyor. İsrail'de koalisyon müzakerelerine kimin başlayacağı buna göre belirleniyor.

Netanyahu için Filistin partileriyle işbirliği kabul edilemez olduğundan, onun bloğu ön sonuçlara göre 57 sandalyenin ötesine geçemeyecek gibi görünüyor. Eisenkot bloğunun Netanyahu bloğuyla neredeyse eşit olması ve bazı anketlerde geride kalması nedeniyle muhalefetin Filistin partileriyle işbirliği yapmanın bir yolunu bulması gerekiyor.

Seçim kampanyası sırasında bu dışlanmıştı, ancak Schonmann ve Gilboa'ya göre kampanya vaatlerinin bozulması an meselesi. "Muhalefet bloğu Netanyahu'nun bir tür Anka kuşu olduğunu çok iyi biliyor: ona fırsat verirseniz küllerinden yeniden doğar."

Gilboa, Eisenkot bloğunun Filistin partileriyle işbirliği yapmamanın bedelinin yeni seçimler olduğunu bildiğini söylüyor. Ve kaybedecek en çok şeyi olan taraf muhalefet bloğu gibi görünüyor.

Schonmann'a göre yeni seçimlerde muhtemelen on binlerce İsrailli oy vermek için yeniden uçağa atlamayacak. Netanyahu bu seçmenlerin evde kalmasından fayda sağlayacak. Hem Grassiani hem de Schonmann oy vermek için İsrail'e uçmuştu.

Ayrıca Schonmann, bu sefer seçim barajını geçemeyen küçük sağ partilerin seçmenlerinin yeni bir seçimde Likud'a geri dönebileceğini belirtiyor.

Gilboa son olarak İsrail'de olası yeni seçimlerin ABD'deki ara seçimlerden sonra olacağına dikkat çekiyor. Başkan Donald Trump, ara seçimler biter bitmez İran'a yeni saldırılar düzenlemekle tehdit etmişti. Netanyahu'nun salıyı çarşambaya bağlayan gece buna hazırlık yaptığı görülüyordu. Başbakana göre İsrail, "İran'ı sonsuza dek devre dışı bırakmak için tarihi bir fırsat" yakalıyor.

Gilboa, "İsrail'deki güvenlik durumu ve dolayısıyla Knesset'teki hava ve seçmenlerin değerlendirmeleri bu nedenle kolayca yeniden değişebilir" dedi.

Knesset'teki bu dengeler önümüzdeki dönemde daha da önemli hale geliyor. Çünkü bir hükümet ve dolayısıyla net bir kazanan olmadığı sürece muhalefet değişiklikleri yalnızca parlamento aracılığıyla başlatabilir.

Eisenkot bloğu Filistin partilerine karşı direncini bir kenara bırakabilirse, Knesset'te örneğin Netanyahu hükümetinin tartışmalı yargı reformlarını geri çevirmek için çoğunluklar bulunabilir. Hükümet böylece yargıç atamalarında daha fazla söz sahibi olmuştu. Ayrıca başsavcının yetkileri kısıtlanmıştı.

Ayrıca Knesset aracılığıyla 7 Ekim olaylarını araştırmak üzere bağımsız bir komisyon kurulması da mümkün olabilir. Bu, muhalefetin ve İsraillilerin çoğunluğunun uzun süredir dile getirdiği bir talep.

Seçimler net bir kazanan olmadan kalırsa, Filistin partileri dışlanmaya devam ederse ve muhalefet aracılığıyla hükümet kurulamazsa durum belirsizleşiyor ve spekülasyonlar artıyor.

Grassiani ve Gilboa, bu senaryoda Cumhurbaşkanı Herzog'un ulusal birlik hükümeti kurmaya yönelebileceğini dışlamıyor. Yani Eisenkot bloğu ile Netanyahu'nun Likud partisi arasında bir işbirliği. Grassiani, "Ancak bununla birlik sağlanıp sağlanmayacağı ve nasıl bir birlik olacağı tartışmalı" dedi.

Aynı zamanda Gilboa, Netanyahu'nun böyle bir hükümetin başına geçemeyecek kadar tartışmalı olduğunu savunuyor. Profesör, "Başbakan çeşitli yolsuzluk davalarına karışmış durumda ve sözde Katar skandalı hâlâ gündemde" dedi. Netanyahu'nun yakın çalışanları, Körfez ülkesinden para aldıkları suçlamasıyla karşı karşıya.

Gilboa, "Netanyahu ortadan kaybolursa, bir hükümet için daha fazla olasılık ortaya çıkar" diyerek sözlerini tamamladı. Tabii İsrail muhalefeti o zamana kadar kendi gölgesinin üzerinden atlayabilirse.