İsrail'de seçim: Netanyahu ile mi, onsuz mu?

İsrail'de yarın yapılacak ve 7 Ekim 2023'teki Hamas saldırısından bu yana düzenlenen ilk parlamento seçimi, Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki iktidar bloğu ile muhalefet arasında başa baş bir yarışa sahne olacak. 120 sandalyeli Knesset için yapılan anketler, eski ordu komutanı Gadi Eisenkot'un 2025'te kurduğu Yashar partisinin en büyük parti çıkabileceğini, ancak Netanyahu'nun Likud partisiyle arasındaki farkın küçük olduğunu gösteriyor.

Amsterdam Üniversitesi'nden antropolog Erella Grassiani, Nu.nl'e yaptığı açıklamada seçimin "çok heyecanlı" geçeceğini ve "birçok insan için çok şeyin tehlikede olduğunu" söyledi. Anketlere göre mevcut koalisyon birkaç sandalye kaybediyor. Bu nedenle Netanyahu'nun yeniden hükümet kurması şimdilik zor görünüyor. Eisenkot'un oluşturduğu ittifak da hükümet kurmak için gereken sandalye sayısına ulaşamıyor.

Filistinli partilerin rolü

Bu durumda gözler, toplamda yaklaşık 14 sandalye alması beklenen Filistinli partilere çevriliyor. Bu partiler, "kral yapıcı" olarak birden fazla şekilde değişim yaratabilir. Hem Netanyahu hem de Eisenkot bloklarının küçük partilerle işbirliği araması gerekiyor. Bar-İlan Üniversitesi'nden uluslararası iletişim profesörü Eytan Gilboa, seçim kampanyasında Netanyahu'nun Eisenkot'un Filistinli partilerle işbirliği yapacağı korkusunu yaydığını, Eisenkot'un ise Netanyahu'ya oy vermenin aşırı sağcı bakanlar Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich'i getireceğini söylediğini aktardı.

Uzmanlar, muhalefete Netanyahu bloğuna göre biraz daha fazla şans veriyor. Grassiani, Eisenkot'un Filistinli partileri koalisyona almak istemediğini söylediğini ancak kapıyı tamamen kapatmadığını belirtiyor. Ayrıca Filistinli partiler bir azınlık hükümetine dışarıdan destek verebilir.

Filistinli İsraillilerin sandığa gitmesi de kritik. Nüfusun yüzde 20'sinden fazlasını oluşturan bu grubun katılım oranı tarihsel olarak düşük. Ancak Grassiani, bu seçimin öneminden dolayı Filistinli seçmenlerin büyük ölçüde sandığa gideceğini tahmin ediyor. Reuters'ın son anketlerine göre katılımın 2022'deki yüzde 56'dan yarın yaklaşık yüzde 63'e çıkması bekleniyor.

Kampanyada en çok tartışılan konulardan biri de ultra-Ortodoks Yahudilerin askerlik hizmeti oldu. 1977'den beri askerlikten muaf tutulan haredimler için 2012'de muafiyet geçersiz ilan edildi, ancak siyasi pazarlıklar nedeniyle zorunlu askerlik 2024'te yürürlüğe girebildi. Uygulama sorunlu: Askerlikten kaçan haredimlerin tutuklanması sık sık şiddetli protestolara yol açıyor. Haziran ayında ultra-Ortodoks göstericiler bir Yüksek Mahkeme yargıcının evine baskın düzenlemişti. Netanyahu, haredimlerin oylarını almak için tutuklamaları yasaklayan yasa çıkarmaya çalıştı ancak Yüksek Mahkeme geçen ay bunu iptal etti. Eisenkot ise seçim programında istisnasız genel askerlik hizmetini savunuyor.

Seçim kampanyasında 7 Ekim 2023 saldırısı da tartışıldı. Netanyahu'nun muhalifleri olayla ilgili tam bağımsız bir soruşturma komisyonu kurulmasını isterken, başbakan buna karşı çıkıyor. Hükümet geçen yıl bir hükümet komisyonuyla soruşturma başlatma kararı almıştı. Kampanyada ayrıca geçim sıkıntısı, İsrail'in dünyadaki itibarı, yargı reformu ve başbakanlık görev süresine sınır getirilmesi gibi konular da ele alındı.