İsviçre buzulları sıcak yazda metrelerce buz kaybetti

İsviçre buzulları geçen yaz ağır bir erime yaşadı. Sadece sürekli sıcaklık değil, kışın az kar yağması da buzulları olumsuz etkiledi. Kışın yağan karın büyük bölümü daha haziran ayında eridi. Ardından buzullar aylar boyunca çıplak halde güneşin altında kaldı ve art arda gelen sıcak dalgaları buz kütlesini sarstı.

Buz kütlesinin yüzde 5,5'i eridi. Bu, ortalama buz kalınlığında 2,5 ila 4 metre kayıp anlamına geliyor. Buzul dillerinin bazı kesimlerinde bu kayıp 10 metreye kadar çıktı. Rakamlar, buzul izleme servisi GLAMOS ile İsviçre Kriosfer Gözlem Komisyonu'nun yeni verilerine dayanıyor.

ETH Zürih'ten glasyolog Matthias Hüss, İsviçre'nin güneyindeki Griesgletsjer buzulunda NOS'a konuştu. Hüss, "Eylül sabahında bile buzun eridiğini duyabiliyorsunuz" dedi. Hava mevsim normallerinin üzerinde sıcak ve arka planda eriyen suyun şırıltısı duyuluyor. "Bundan etkilenmemek elde değil. Normalde eylül sonu erimenin birkaç ay durduğu dönemdir" diye ekledi.

Hüss'ün ayaklarının altında kalan az miktardaki buz gri renkte. Hollanda'da birkaç gün kar yağdıktan sonra yol kenarında kalan gri kar çamuruna benziyor. Hüss, buzulun kenarındaki çıplak alanları işaret ederek "İsviçre peyniri gibi" diyor. "Bu gelecek. Ölmekte olan bir buzul böyle görünür. Gerçekten üzücü bir manzara."

Erime hızı son yıllarda arttı

2026'da ölçülen aşırı erime rekor bile değil. Rekor, buz kütlesinin yüzde 5,9'unun eridiği 2022 yılına ait. Üçüncü sırada yüzde 4,4 ile 2024 yer alıyor. İklim ısınmasının son yıllardaki etkisini göstermek açısından: daha önce yıllık erime genel olarak yüzde 0,5 ile yüzde 2,5 arasında değişiyordu. Bunun üzerindeki değerler büyük sapma olarak görülüyordu.

Erime hızındaki artış, son on yıllar karşılaştırıldığında da hemen görülüyor. 1990'larda buzul buzunun yaklaşık yüzde 10'u kaybedildi, sonraki on yılda yüzde 14'ü ve son on yılda ise dörtte birinden fazlası.

Araştırmacılar, Alp buzullarının bu koşullarda uzun süre ayakta kalma şansının olmadığını yazıyor. Bu yaz Bella Tola gibi birçok küçük buzulun yok olduğuna da dikkat çekiyorlar.

Daha büyük buzullar da giderek yukarıya çekiliyor. Griesgletsjer'in yanı sıra Rhône buzulu da hızla geri çekiliyor. Adıyla örtüşen Gletsch köyünde artık buz görünmüyor.

"Gletsch'i seviyorum, çok büyülü bir yer" diyen Tobias Winkelmann-Klein'in ailesi kuşaklardır köye geliyor. Winkelmann-Klein, 19. yüzyılda buzulun hemen yanında bulunan görkemli Grand Hotel Glacier du Rhône'un şimdiki yöneticisi. Yükseklerde, buzulun ne kadar hızlı çekildiği görülebiliyor.

Buzulun heybetli görüntüsü, bölgenin tarihiyle iç içe. Winkelmann-Klein, "1868'de İngiliz Kraliçesi Victoria Furka Geçidi'nde üç gün kaldı" diyor. "Günlüğüne 'Gletsch'e, buzulun yanından sürdük' yazmış. Yani buzul yolun kenarındaydı. Buzulun yanında çay içiyorlardı. İnanılır gibi değil: buzul gerçekten otelin yanındaydı." Winkelmann'ın topladığı fotoğraf ve gravürlerde buzun hâlâ yakın olduğu görülüyor.

Aradan geçen zamanda görünen son buz parçası da gözden kayboldu. Winkelmann-Klein, hâlâ buz bulunan daha yüksek bölgeleri düzenli olarak ziyaret ediyor; ancak 30 yıl öncesine kıyasla çok daha uzun yürümesi gerekiyor. "Buzulu bu yıl ilkbahardan sonbahara kadar gördüm. Buzun eridiğini, eridiğini, eridiğini görüyorsunuz. Çok üzücü" diyor.

Bu böyle sürecek. İnsanlar sera gazı salmaya devam ettiği sürece buzullar daha hızlı eriyecek ve bu, bölgeler ile buzulların beslediği nehirler üzerinde büyük sonuçlar doğuracak. Araştırmacılara göre İsviçre buzulları temmuz ile eylül arasında yaklaşık 2.200 milyar litre su kaybetti. Bu ek eriyik suyu şimdilik böyle kurak bir yazda rahatlama sağlıyor; ancak daha fazla buz yok oldukça bu etki büyük ölçüde azalacak.

Özellikle Alpler dışındaki diğer buzullarda iklim önlemleri hâlâ çok şey değiştirebilir. Griesgletsjer için sonuç ise şimdiden belli. Hüss, "Bu buzul için çok geç. Dürüst olmalıyız. Bunu korumak isteseydik 50 yıl önce bir şeyler yapmamız gerekirdi" diyor.