İsviçre, Nazi doktoru Mengele'nin dosyasını açtı

İsviçre Federal Arşivi, Nazi savaş suçlusu Josef Mengele hakkında ulusal istihbarat servisinin tuttuğu dosyayı kamuoyuna açtı. Bir tarihçinin mahkeme yoluyla zorladığı yayın kararı sonucunda erişime açılan belgeler, araştırmacının beklediği kapsamda değil.

Josef Mengele, İkinci Dünya Savaşı sırasında Alman imha kampı Auschwitz'in kamp doktoruydu. Kampa gelen trenlerde kimlerin doğrudan gaz odalarına gönderileceğini belirleyen seçimlerden sorumluydu. Soğukkanlı tavrı nedeniyle "Ölüm Meleği" olarak tanındı.

Mengele, doktor olarak tutsaklar üzerinde tıbbi deneyler de yaptı. Mahkumlar kimi zaman anestezi verilmeden ameliyat edildi ya da hastalıkların seyrini izleyebilmek için tedavi edilmedi. Mengele deneylerinde sıkça ikizleri kullandı; böylece sonuçları kolayca karşılaştırabiliyordu.

Savaştan sonra Güney Amerika'ya kaçmayı başaran Mengele, yıllarca sahte bir isimle yaşadı. 1979'da Brezilya'da yüzerken hayatını kaybetti.

Tarihçi Wettstein: Dosyanın bir kısmı hâlâ gizli

Tarihçi Gérard Wettstein, Mengele'nin 1960'larda İsviçre'ye geldiği yönündeki iddiaları araştırmak için dosyaya erişmek istiyordu. Mengele o dönemde savaş suçlusu olarak aranıyordu; Avrupa'ya yapacağı bir ziyaret bu nedenle büyük tartışma yaratırdı. İddialara göre ülkedeki birileri Mengele'yi korumuş olabilir.

Mengele'nin 1950'lerin sonunda, hakkında arama emri çıkarılmadan önce İsviçre'nin Engelberg kentinde kayak tatili yaptığı zaten biliniyordu. Rivayetlere göre 1961'de Zürih'te yeniden ortaya çıktı, ancak bunu kanıtlayan kesin bir delil yok.

İsviçre istihbarat servisi NBD, dosyayı başlangıçta 2071'e kadar gizli tutmak istiyordu. Ancak mahkeme, dosyanın daha erken açıklanmasını gerektiren bir düzenlemeye girdiğine karar verdi.

Bu karar üzerine ulusal arşiv, dosyadaki 217 sayfayı internetten erişime açtı. Belgeler arasında uluslararası basından gazete kupürleri, Mengele hakkında ülkeye giriş yasakları, polis raporları ve onu gördüğünü söyleyen kişilerin ifadeleri yer alıyor.

Wettstein, dosyanın bazı bölümlerinin hâlâ gizlendiğine dikkat çekiyor. NBD, bunu "mümkün olduğunca az" yaptığını, ancak devlet sırları ile kişisel verileri saklamak zorunda kaldığını belirtiyor. Wettstein, SRF'ye verdiği demeçte bunu "bir tür sansür" olarak nitelendiriyor ve servisin mahkeme kararına uymadığını savunuyor.

Tarihçi, iddiaları doğrulamak ya da çürütmek için arşivdeki tüm bilgilere ihtiyaç duyduğunu söylüyor. Gerekirse yeniden mahkemeye gitmeye hazır olduğunu da ekliyor.