Japon şirketler ABD'de çip fabrikalarına milyarlarca dolar yatıracak

Japon şirketler, ABD'de kurulacak iki çip fabrikasının inşası için 21 milyar dolara kadar yatırım yapmayı planlıyor. Fabrikaların mülkiyeti ABD hükümeti ile Japon yatırımcılara ait olacak.

Bu plan, Japonya ile Trump yönetimi arasındaki daha geniş bir anlaşmanın parçası. Japonya önümüzdeki yıllarda ABD'ye toplam 550 milyar dolar yatırım yapacak. Karşılığında Başkan Trump, Japon ürünlerine uygulanan ithalat vergilerini düşürme sözü verdi. Anlaşmanın hemen ardından bu adım atıldı: Japon otomobillerine uygulanan vergi yüzde 25'ten yüzde 15'e indirildi. ABD, Japonya'nın yatırımları gerçekten hayata geçirmesini şart koştu.

Fabrikaların işletmesini GlobalFoundries üstlenecek. Yarı iletken pazarının büyük üreticilerinden olan şirket, kendi çiplerini satmıyor; başkaları için üretim yapıyor. Yarı iletken, mikroçipin üretildiği malzeme anlamına geliyor.

İlk fabrikanın inşasına bu yıl sonunda başlanması planlanıyor. Çip üretiminin 2029'da başlaması hedefleniyor. İkinci fabrikanın gerçekten yapılıp yapılmayacağına ise 2028 sonunda karar verilecek.

Çin'e bağımlılığı azaltma hedefi

Japonya açısından bu yatırım kağıt üzerinde mantıklı görünüyor. Japon mallarının çoğunda ABD en büyük alıcı konumunda; yarı iletken sanayisi ve çip makineleri satışında da durum aynı. Dolayısıyla düşen ithalat vergileri Japon üreticilerin işine geliyor.

Ayrıca Japonya, halihazırda ucuz çip ithal ettiği Çin'den kendini daha fazla koparmak istiyor. Ancak bundan da öte ABD ile ilişkileri sıcak tutmak istiyor. Bu, Japonya'nın ulusal güvenlik konusunda büyük ölçüde ABD'ye bağımlı olması nedeniyle önem taşıyor.

Japonya ayrıca yatırımdan bir miktar kazanç sağlamayı umuyor. İdeal senaryoda, Japonya'daki çip makinesi üreticileri makinelerini bu fabrikalara satabilecek.

ABD'nin çip üretimini geri çekme hedefi

ABD ise çip sanayisini yeniden kendi topraklarına çekmek istiyor. Ülke son yıllarda bu alanda büyük bir atılım yaptı, ancak Amerikan bakış açısına göre bu yeterli değil. ABD, küresel tedarik zincirinin Çin'in eline geçmesinden endişe ediyor.

Tüm bu hedeflere rağmen ilk fabrikanın zamanında tamamlanıp tamamlanmayacağı ve hızlı çalışıp çalışmayacağı belirsiz. ABD'de ücretler ve fabrika maliyetleri yüksek. Tayvanlı TSMC'nin Arizona'daki benzer bir fabrika projesinde inşaat ciddi gecikmeler yaşandı. ABD bu tür ileri teknoloji fabrikaları kurmak ve çalıştırmak için gereken iş gücü ve bilgiye her zaman sahip değil. Ülke bu işleri son yıllarda Güney Kore, Tayvan, Japonya ve Hollanda gibi ülkelere yaptırıyordu.

Japon kamuoyundan eleştiriler

Japon yatırımlarının finansal olarak sürdürülebilir olup olmadığı belirsizliğini koruyor. Bu düşünce Japon vatandaşlar arasında da yaygın. Halkın bir kısmı planlara eleştiri getiriyor ve paralarının ABD'ye gittiğini düşünüyor.

Japonlar, Başkan Trump'ın değişken tutumundan da rahatsız. Onlara göre ABD başkanıyla kalıcı anlaşmalar yapmak zor. Japonların dörtte birinden fazlası ABD'yi dünya barışı için en büyük tehdit olarak görüyor.

Japon vatandaşlar da Çin'e bağımlılığın azalmasını istiyor, ancak halkın büyük bölümünde bu kez bağımlılığın Çin'den ABD'ye kayacağı endişesi var. Japonlar, ülkelerinin kendi sanayisine yatırım yapmasını tercih ediyor.

Japonya'nın 2025 yılı bütçesi yaklaşık 770 milyar dolardı. Bu durumda ülkenin söz konusu mega anlaşmayı tek başına finanse etmesi mümkün değil. Bu nedenle Japon hükümeti şirketleri yatırım yapmaya teşvik ediyor. Hükümet, ABD pazarında daha fazla yer almak isteyen şirketlere sübvansiyon, destek ve rehberlik sağlıyor.

ABD'deki çip fabrikalarının inşası, Japonya ile ABD arasındaki son ticaret anlaşmaları kapsamındaki ilk proje değil. Daha önce Toyota, ABD'deki üretim tesislerine 10 milyar dolara kadar yatırım yapma sözü vermişti. Teknoloji yatırım şirketi Softbank'in Japon yöneticisi Masayoshi Son, 2024 sonunda dev bir taahhütte bulundu: şirket dört yıl içinde ABD'de 100 milyar dolar yatırım yapmak istiyor. Bunun yapay zeka odaklı yaklaşık 100 bin istihdam yaratması bekleniyor.