Jetten bütçe desteği bulamadı, kabine belirsiz bir sonbahar bekliyor

Hollanda Başbakanı Dilan Jetten, iki gün süren Genel Siyasi Değerlendirme (Algemene Politieke Beschouwingen) görüşmelerinde kabinesinin ilk bütçesine parlamentodan destek sağlayamadı. Muhalefet partileri, aylardır süren müzakerelerin ardından Jetten'den sol ya da sağ arasında net bir tercih yapmasını isterken, başbakan geniş bir destek tabanı oluşturmaya çalıştı. Tartışmalar, ikinci günün sonunda somut bir sonuç üretmedi.

Ekonomiye yapılacak yatırımlarla ilgili konuşan Jetten, "Seçim yapmamak kaybetmektir" dedi. PVV lideri Geert Wilders, sözü henüz kendisine verilmeden Meclis Başkanı'nın önünden mikrofonu kaparak, "Az önce 'Seçim yapmamak kaybetmektir' mi dediniz?" diye sordu. Jetten gülerek karşılık verdi; Wilders da gülerek yerine döndü.

O sırada iki saattir devam eden tartışmada muhalefetin "artık sol ya da sağ tercih yap" çağrısı birçok kez dile getirilmişti. Ancak Jetten tercih yapmadı. Tasarıları için parlamentodan olabildiğince geniş destek istiyor.

Eerdmans'ın açıklaması yarım saatte geri alındı

Perşembe günü, bir önceki günün en önemli gelişmesi kısa sürede geçersiz hale geldi. JA21 lideri Joost Eerdmans, çarşamba günü kapsamlı bir anlaşmanın artık mümkün olmadığını söylemiş ve kabinenin Jesse Klaver'ın partisi PRO (sol) ile kendi partisi (sağ) arasında seçim yapması gerektiği yönündeki söylemini değiştirmişti. On beş saatlik tartışmanın ardından bu açıklama günün sürprizi olarak görüldü.

Ancak perşembe günü yarım saatlik tartışmanın ardından Eerdmans'ın sözlerinin ya yanlış anlaşıldığı ya da dil sürçmesi olduğu ortaya çıktı. Eerdmans, Jetten'e "PRO'yu ve JA21'i aynı anda memnun edemezsiniz" dedi. Klaver ise neredeyse yalvarırcasına başbakana seslendi: "Biraz zaman ayırın ve hangi partiyle görüşmek istediğinizi seçin. Lütfen."

Böylece tartışma öğle yemeğinden önce başladığı noktaya geri döndü. Jetten ile muhalefetin bir kısmı adeta iki farklı dünyada yaşıyor gibiydi. Jetten, PRO, 50PLUS, Volt, ChristenUnie, SGP ve JA21'in grup başkanlarının çarşamba günü bütçe notunda uzlaşma sinyalleri bulunduğunu söylediklerini duyduğunu belirterek, "Soldan sağa" geniş bir desteğin mümkün olduğunu savundu.

Aynı sırada muhalefet partileri Jetten'i bir tercih yapmaya zorluyordu. "Ne olacak? Sol mu, sağ mı?" diye soran Eerdmans'a karşı Klaver, "Bu, sıkıntıya davetiye çıkarmaktır" dedi. Bu partilerin, meclisteki sandalye sayıları göz önüne alındığında politikayı tek başlarına en fazla etkileyebilecek partiler olması tesadüf değildi.

"Sonbahar büyük bir belirsizlikle geçecek"

Jetten ise soğukkanlılıkla geniş destek arayışını sürdürdü. Kabine, yasalar ya da bütçeler henüz tamamlanmadığında partileri görüşmeye davet etmeye devam edecek. Başbakan, "Aslında muhalefet hiç olmadığı kadar etkili" dedi.

Bu görüşmelerin nasıl yapılacağı ve nerede gerçekleşeceği Jetten için fark etmiyor: İster birebir ister birden fazla grup ile birlikte. İster Maliye Bakanlığı'nda ister Başbakanlık'ta. "Meclis'e gelmemizi tercih ederseniz o da olur" diyen Jetten, "Bu bizi gerçekten hiç ilgilendirmiyor" diye ekledi.

Jetten kabinesinin ilk bütçesine destek, Prensjesdag (Bütçe Günü) haftasında yine gelmedi. Bunun için aciliyet de yoktu, çünkü kararlar önümüzdeki haftalarda Vergi Planı'nın kasım ayında ele alınmasına kadar alınabilir. Böylece partiler de kartlarını göğüslerine yakın tutmayı sürdürdü, zira bu tartışma bir ara durak olarak görülüyordu. Müzakereler şimdi (yeniden) başlayacak.

Klaver bu konuda "Büyük bir belirsizlikle geçen bir sonbahara giriyoruz" dedi. "Bu konudaki endişemi saklayamam." Koalisyondan ise kartların masaya konması çağrısı geldi. D66 grup başkanı Jan Paternotte, "Böylece iş yapabiliriz. Belki daha iyi fikirler de çıkar" dedi.

Wilders bu günlerde dikkat çekici biçimde yan rolde kaldı. Genellikle incitici sözlerle diğer grup başkanlarını kışkırtıp tartışmaya yön veren PVV lideri, çarşamba günü "yasa dışı göçmenlerin kitlesel sınır dışı edilmesi" ve "Arap suçluların zorunlu geri gönderilmesi"nden söz ederek bir girişimde bulundu ancak karşılık görmedi. Wilders yine de kabineye karşı alışıldık güvensizlik önergesini verdi. Bu kez de çoğunluk sağlanmayacak. Yine de iki günlük tartışmayı en iyi o özetledi: "Hem usul hem içerik açısından bir milim ilerlemedik."