Jetten'in bebeği ve taşıyıcı annelikte hukuki belirsizlik

Hollanda Başbakanı Rob Jetten ve eşi Nicolás Keenan, gelecek ilkbaharda bir çocuk sahibi olacaklarını dün duyurdu. Çift, Instagram üzerinden yaptıkları açıklamada, iki arkadaş kadının yumurta donörü ve taşıyıcı anne olarak süreçte yer aldığını belirtti. Bu kişisel bir gelişme olsa da, ülkenin başbakanını ilgilendirdiği için siyasi ve kamusal boyutu da bulunuyor.

Taşıyıcı annelik, Hollanda'da halen yasal düzenleme bekleyen konular arasında. Taşıyıcı anne, başka bir çift için gebelik sürecini üstlenip çocuğu dünyaya getiriyor. Jetten ve Keenan'ın açıklamasına göre, bu süreçte donör yumurta tüp bebek yöntemiyle döllenip taşıyıcı anneye nakledildi. Çift, biyolojik babanın kim olduğunu açıklamadı.

Yasal çerçeve henüz yok

Taşıyıcı annelik, duygusal, fiziksel ve hukuki açıdan büyük bir karar. Taşıyıcı anne bulunduğunda taraflar arasında net anlaşmalar yapılması gerekiyor. Ancak mevcut yasalar bu konuda yeterli değil. Çocuk, taşıyıcı annelik ve soybağına ilişkin yasa tasarısı 2023'ten bu yana Tweede Kamer'de (Hollanda Temsilciler Meclisi) görüşülmeyi bekliyor ve aralık ayında gündeme alınması planlanıyor.

Stichting Meer dan gewenst (Farklı Olan Daha Çok İstiyor Vakfı) başkanı Arnoud Breitbarth, NOS'a yaptığı açıklamada, "Başbakan için bu güzel haberin, Meclis'in yasama sürecine biraz daha hız vermesini umuyorum" dedi. Breitbarth, kendisi de eşiyle birlikte ikiz çocuk sahibi. Taşıyıcı anneliğin iyi düzenlenmesi gerektiğini vurgulayan Breitbarth, "Çocuk, dünyaya geliş şeklini öğrenebilmeli, dikkatli bir süreç izlenmeli" ifadelerini kullandı. Ayrıca çocukların, taşıyıcı annelerin ve ebeveyn olmak isteyenlerin korunması gerektiğine dikkat çekti.

Yasa henüz çıkmamış olsa da bazı kurallar mevcut. Taşıyıcı annelik yasak değil, ancak taşıyıcı anne başkasının çocuğunu taşıdığı için para isteyemiyor; yalnızca masrafları karşılanabiliyor. Taşıyıcı anne bulmak için aracı kurumlar kullanılabiliyor, ancak ticari bürolar aracılığıyla bu süreç yürütülemiyor. Çocuk sahibi olmak isteyenler genellikle aile veya arkadaş çevresinden bir taşıyıcı anne buluyor.

Doğum sonrası hukuki süreç uzun

Çocuk doğduktan sonra, ebeveyn olmak isteyenlerin yasal olarak ebeveyn sayılması iki yıla kadar sürebiliyor. Taşıyıcı anne her zaman doğum belgesinde yer alıyor; eğer bir erkekle evli veya kayıtlı partneriyse o erkek de belgeye ekleniyor. Mahkemenin bu babalığı "reddetmesi" ve biyolojik babanın çocuğu tanıması gerekiyor. Ardından ikinci ebeveynin çocuğu evlat edinmesi gerekiyor; ancak o zaman taşıyıcı anne yasal ebeveynlik hakkını kaybediyor. Tüm bu işlemler doğum belgesine eklenen bir belgeye kaydediliyor. Ancak o zaman ebeveyn olmak isteyenler yasal ebeveynlik haklarına kavuşuyor.

Bu düzenlemeler tamamlanana kadar, fiili ebeveynler büyük ölçüde taşıyıcı anneye bağımlı kalıyor. Breitbarth kendi deneyiminden yola çıkarak, "Pratikte vatandaşlık numarası (bsn) alamıyorsunuz, sağlık sigortası yaptıramıyorsunuz, çocuğu kreşe kaydettiremiyorsunuz veya taşıyıcı anne önce aşılar için onay vermek zorunda kalıyor" dedi. Hastanede de ebeveynlik yetkiniz olmadığı için gerekli kararları alamıyorsunuz. "Bu yetki taşıyıcı annede oluyor ve o da genellikle bu durumdan hoşlanmıyor. İstemediği kararları almak zorunda kalıyor."

Breitbarth, ebeveynlik devredilmeden önce taşıyıcı annenin ölmesi durumunda çocuğun mirastan pay alabileceğini, bunun da taşıyıcı annenin niyeti olmadığını belirterek, "Bunlar ciddi sorunlar. Neyse ki oldukça nadir yaşanıyor" diye ekledi. Breitbarth bir an önce yasanın çıkmasını umuyor.

Ancak mevcut yasa tasarısına herkes katılmıyor. Tasarı, ebeveyn olmak isteyenlerin doğumdan itibaren velayet hakkına sahip olmasını öngörüyor. Hakimler, bazı büyük sorunların bu şekilde önlenemeyeceğini düşünüyor. Doğumdan sonra da sürecin doğru işleyip işlemediğinin ve yapılan anlaşmalara uyulup uyulmadığının denetlenmesini istiyorlar. Bu nedenle ebeveyn olmak isteyenlerin velayet hakkını alması için öngörülen üç aylık sürenin uzatılmasını talep ediyorlar. Ayrıca Tweede Kamer'de çoğunluk henüz kesin değil. Bu nedenle yasanın başbakanın çocuğu doğmadan önce kabul edilmemesi ihtimali de bulunuyor.