Jetten'in taşıyıcı annelik haberi yasa tasarısını yeniden gündeme getirdi

Başbakan Rob Jetten ve partneri Nicolás Keenan'ın gelecek ilkbaharda bir çocuk sahibi olacağını duyurması, taşıyıcı annelik konusunu yeniden siyasi gündemin merkezine taşıdı. Çift, iki kadın arkadaşlarının yumurta donörü ve taşıyıcı anne olacağını Instagram üzerinden paylaştı. Biyolojik babanın kim olduğunu ise açıklamadılar.

Taşıyıcı annelik, Hollanda'da uzun süredir siyasi gündemde olan bir konu. Bir kadının başka bir çift için çocuk taşıması, burada bir erkek çift söz konusu olduğunda kendi yumurtasıyla ya da donör yumurtayla yapılabiliyor. Jetten ve Keenan'ın durumunda donör yumurta IVF yoluyla döllenip taşıyıcı anneye yerleştirildi; taşıyıcı anne hamileliği sürdürüp çocuğu dünyaya getirecek.

Yasa tasarısı Aralık ayında Meclis'te

Taşıyıcı annelik, duygusal, fiziksel ve hukuki açıdan büyük bir karar. Taşıyıcı anne bulunduğunda taraflar arasında net anlaşmalar yapılması gerekiyor, ancak mevcut yasalar bu konuda yeterli çerçeveyi sunmuyor. Çocuk, taşıyıcı annelik ve soybağına ilişkin yasa tasarısı 2023'ten bu yana Meclis'in alt kanadı Tweede Kamer'de görüşülmeyi bekliyor. Tasarının Aralık ayında gündeme gelmesi öngörülüyor.

Meer dan gewenst Vakfı Başkanı Arnoud Breitbarth, NOS'a yaptığı açıklamada, "Umarım başbakan için güzel bir haber olan bu gelişme, Meclis'in yasa çalışmalarına biraz daha hız vermesini sağlar" dedi. Breitbarth, kendisi de partneriyle birlikte ikiz çocuk sahibi. Taşıyıcı anneliğin iyi düzenlenmesi gerektiğini belirten Breitbarth, çocuğun dünyaya geliş biçimini öğrenebilmesi ve sürecin titizlikle yürütülmesi gerektiğini söyledi. Ayrıca çocuk isteyen çiftlerin, taşıyıcı annelerin ve özellikle çocukların korunması gerektiğine dikkat çekti.

Henüz bir yasa olmasa da mevcut kurallar var. Taşıyıcı annelik yasak değil, ancak taşıyıcı anne başkasının çocuğunu taşıdığı için para isteyemiyor; yalnızca masraflarını karşılayabiliyor. Taşıyıcı anne arayışı aracı kurumlar üzerinden yapılabiliyor, ancak ticari bürolar aracılığıyla yapılamıyor. Çocuk sahibi olmak isteyenler genellikle aile veya arkadaş çevresinden birini buluyor.

Çocuk doğduktan sonra, çocuk isteyen çiftlerin yasal olarak ebeveyn sayılması iki yıla kadar sürebiliyor. Taşıyıcı anne her zaman doğum belgesinde yer alıyor; evli veya kayıtlı partneri olan bir erkek varsa o da belgeye ekleniyor. Mahkemenin bu babalığı 'reddetmesi' ve biyolojik babanın çocuğu tanıması gerekiyor. Ardından ikinci ebeveynin çocuğu evlat edinmesi gerekiyor; taşıyıcı anne ancak bundan sonra yasal ebeveynlik hakkını kaybediyor. Tüm bu işlemler doğum belgesine eklenen bir belgeye kaydediliyor ve çiftler ancak o zaman ebeveynlik haklarına kavuşuyor.

Geçiş sürecinde pratik sorunlar

Bu düzenlemeler tamamlanana kadar fiili ebeveynler büyük ölçüde taşıyıcı anneye bağımlı kalıyor. Breitbarth kendi deneyiminden yola çıkarak, "Pratikte çocuğa BSN numarası alamıyorsunuz, sağlık sigortası yaptıramıyorsunuz, çocuğu kreşe kaydettiremiyorsunuz veya aşılar için önce taşıyıcı annenin onay vermesi gerekiyor" dedi. Hastanede de ebeveyn yetkisine sahip olunamıyor ve gerekli kararlar alınamıyor. Breitbarth, "Bu yetki taşıyıcı annede oluyor ve o da genellikle bu kararları almak istemiyor. Almak istemediği kararları almak zorunda kalıyor" diye ekledi.

Ebeveynlik devredilmeden önce taşıyıcı annenin vefat etmesi durumunda, çocuk mirastan pay alabiliyor; bu da taşıyıcı annenin niyeti olmayan bir sonuç. Breitbarth, "Bunlar ciddi sorunlar. Neyse ki oldukça nadir yaşanıyor" dedi ve yasanın bir an önce çıkmasını umduğunu belirtti.

Ancak mevcut yasa tasarısına herkes aynı şekilde bakmıyor. Tasarı, çocuk isteyen çiftlerin doğumdan itibaren velayet hakkına sahip olmasını öngörüyor. Hakimler bu düzenlemenin bazı büyük sorunları engellemeyeceğini düşünüyor. Doğumdan sonra da her şeyin yolunda gidip gitmediğinin ve yapılan anlaşmalara uyulup uyulmadığının denetlenmesini istiyorlar. Bu nedenle çocuk isteyen çiftlerin ebeveyn velayetini alması için öngörülen üç aylık sürenin uzatılmasını talep ediyorlar.

Tweede Kamer'de de tasarı için çoğunluk henüz garanti değil. Bu nedenle yasanın başbakanın çocuğu doğmadan önce çıkma ihtimali belirsizliğini koruyor.