Kabine, ABD'ye bağımlılık tartışmasında sessiz kalıyor

Savunma uzmanı Rob de Wijk, 35 yıl aradan sonra ilk kez Savunma Notası'na görüş bildirmek üzere davet edilmediğini söyledi. De Wijk, çarşamba günü Tweede Kamer'de (Hollanda Temsilciler Meclisi) yaptığı konuşmada bunu anlamlı bulduğunu belirtti. Uzmana göre bu tutum, en önemli müttefikinin kendisini yüzüstü bırakması durumunda ABD ile nasıl ilişki kurulacağı gibi tartışmalı konuların dışarıda tutulması anlamına geliyor.

Savunma Bakanı Dilan Yesilgöz, Savunma Notası'nı yazdan önce meclise göndermişti. Notada Hollanda ordusunun temel hedefleri, öncelikleri ve planları yer alıyor.

Uzmanlar notada somut adım planı bulamıyor

De Wijk (Lahey Stratejik Araştırmalar Merkezi), Bart van den Burg (Clingendael Enstitüsü) ve Leiden Üniversitesi Stratejik Araştırmalar profesörü Niels van Willigen, yazdan önce yayımlanan Savunma Notası'nı görüşmek üzere meclise davet edilmişti.

De Wijk, notada ayrıntıların ve somut planların eksik olduğunu, bu nedenle sağlıklı bir değerlendirme yapamadığını söyledi. Uzman, bunu bir sorun olarak gördüğünü belirterek mecliste yürütülen demokratik tartışmanın yanı sıra kamuoyu tartışmasının da bu nedenle zayıfladığını ifade etti.

ABD'den bağımsız hale gelmenin bu kabine için adeta görmezden gelinen bir konu olduğu diğer uzmanların da dikkatini çekti. Van den Burg, en büyük müttefikle yaşanan temel sorunların ve risklerin dile getirilmemesi halinde yön belirlemenin çok zorlaşacağını söyledi.

Van den Burg'a göre notada yer alan ordu kapasitesinin artırılması, Ukrayna'ya desteğin sürdürülmesi ve savunma sanayisinin güçlendirilmesi gibi başlıkların tümü olumlu fikirler. Ona göre asıl soru, bu hedeflerin ABD olmadan nasıl gerçekleştirileceği. Van den Burg, notadaki analizin tam da bu noktada kesildiğini belirterek daha Avrupa ağırlıklı bir NATO'nun nasıl şekilleneceği, Avrupa'nın ABD olmadan nasıl savaşacağı ve ABD'ye bağımlılığın nasıl azaltılacağı sorularının yanıtsız kaldığını söyledi.

Notada ABD'ye bağımlılığı azaltacak adım planı yok

Van Willigen, transatlantik ilişkilerdeki gerilimin kabinenin politika belgelerinde ayrıntılı biçimde ele alınmamasının bir ölçüde anlaşılır olduğunu düşünüyor. Ancak profesör, bu konunun ele alınmasına yönelik aciliyet duygusunun da eksik olduğunu vurguladı.

Van Willigen, Savunma Notası'nda ABD'ye bağımlılığın azaltılmasına neredeyse hiç yer verilmediğini söyledi. Ona göre NATO içindeki Avrupa boyutundan söz edildiğinde aslında yapılması gereken tam da bu. Profesör, bağımlılığı azaltacak somut bir adım planının eksikliğini dile getirdi.

Bu adım planının hiç hazırlanıp hazırlanmayacağı ise belirsiz. Zira konuyla ilgili belirgin bir çekingenlik söz konusu.

Savunma Notası'nda "NATO, savunmamızın temel taşı olmayı sürdürüyor ve ABD en önemli müttefikimiz" ifadesi yer alıyor. D66, VVD ve CDA'nın koalisyon anlaşmasında da iyi ilişkilerin önemi vurgulanıyor: "ABD, bizimle en çok ortak çıkara sahip olduğumuz dünya gücüdür."

Dışişleri Bakanı Tom Berendsen'in yazdan önce meclise sunduğu güvenlik stratejisinde ise çok temkinli bir şekilde farklı bir yön duyuruluyor; ancak ABD ile değişken ilişki konunun dışında tutuluyor. Stratejide "Ölçek büyütmeli ve güvenliğimiz için daha fazla sorumluluk almalıyız" deniyor. Bakanlığa göre bu ifade doğrudan ABD'ye bağımlılığın azalması şeklinde yorumlanmamalı.

Ortada tartışılacak bir konu varken yalnızca Savunma Notası hakkında bir görüşme yapılmayacak. CDA, VVD, PVV, JA21, CU, SGP ve Groep Markuszower, bu görüşmeyi gündemden çıkardı. PRO'lu Wimar Bolhuis bunu üzüntü verici bulduğunu belirterek savunmaya ayrılan ekstra milyarların şeffaf biçimde tartışılması gerektiğini söyledi. Bolhuis artık konuya dolaylı olarak değinen farklı görüşmelerle yetinmek zorunda.